Матуриди мен сәләфизм арасындағы айырмашылық

Матуриди мен сәләфизм арасындағы айырмашылық

«Әһли сүннет уәл жамағат» жолында екі ақида мектебі бар. Олар: Әшғари ақида мектебі және Мәтуриди ақида мектебі. Бұл екі мектеп арасында кейбір болмашы айырмашылықтар байқалғанымен, жалпылама алғанда ақидадағы ұстанған бағыттары бір.

Ал, «сәләфизм» бағыты түптеп келгенде, сонау XIV-ғасырларда өмір сүрген Ибн Тәймияның (1263-1328 ж.) айтып кеткен сенім негіздерінен бастау алады. XVIII-ғасырда өмір сүрген Мұхаммед ибн Абдулуаһһаб есімді адам (1703-1792 ж.) Ибн Тәймияның ақидаға қатысты жасаған тұжырымдамаларының негізінде қалыптастырған пікірлерін ел арасына жайып, «уаһһабия» атты діни ағымның пайда болуына ықпал етті. Уаһһабия ағымы бәріне белгілі болғандай, кейіннен «сәләфия» деген атауға ауысты.

«Сәләфизм» басқаша айтқанда, «уахабизм» бағытын ұстанушылар аталмыш қос ақида мектебін «адасушы, бидғатшы» деп есептеп, «Әһли сүннет уәл жамағат» қатарынан шығарып тастады. Олардың пайымдауынша, «Әһли сүннетке» тек, Ибн Тәймияның алға тартқан сенім негіздерін ғана кіргізуге болады екен[1]. 

Осылайша, сәләфизм бағыты кейбір сенім негіздері мен қағидаттарда аталмыш қос ақида мектебіне  кереғар жолды ұстанды. Әсіресе, «тәнзих», яғни, «Алла мен өзге жаратылыстар арасында аз да болса, ұқсастыққа жол бермеу» мәселесінде Мәтуриди мен Әшғари ақида мектептері аса ыждағаттылық танытып, өте мұқияттылық пен ұқыптылық көрсетсе, сәләфизм бағытындағылар қарапайым тілмен айтқанда, селқостық танытқан. Олардағы бұл селқостықты тудырған бірнеше факторлар бар. Бүгінгі жазбамда ол факторларға тоқталғаннан гөрі, жалқы мәселелердегі кейбір айырмашылықтарды қысқаша ұсынғанды жөн көріп отырмын.

ислам.кз

Пікір жазу

Керек жерлердің бәрін (*) толтырғандығыңызға көз жеткізіңіз.
HTML-кодтарға тиым салынған

Жоғарыға