Қағба ішіндегі долап

Әдетте, Қағбаның іші жуылып-тазаланған кезде долаптың үстіне ішінде хош иіс шығаратын заты бар ыдыс қойылады. Ал, долаптың ішінде Қағбаның дуалдарына жағылатын хош иісті заттар сақталады. Айта кету керек, Қағбаның іші райхан гүл суымен араласқан Зәмзам суымен жуылады. 

Уа, Тәңірім! Қағбаның ішін бір рет болса да жуу бағын нәсіп ете гөр! Әмин!

Толығырақ ...

Қағбаның ішіндегі үш ұстын

Үшеуі де қымбат ағаш түрлерінен жасалып, алтынмен әшекейленген. Қағбаның іш жағынан төрт дуалы мен төбесі жасыл матамен қапталған. Ілініп тұрған шамшырақ пен түрлі ыдыстар – Ислам дәірі бойы халифалар мен сұлтандардың Қағбаға берген сыйлары. 

Хақ Тағала баршамызға осыны көруімізді нәсіп етсін! Әмин!

Толығырақ ...

Пенде кәлиманы айтса...

عَن أبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قالَ قالَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم: مَا قَالَ عَبْدٌ لاَ إلَهَ إِلاَّ اللهُ قَطٌّ مُخْلِصاً إِلاَّ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ حَتَّى تُفْضِيَ إِلَى الْعَرْشِ مَا اجْتَنَبَ الْكَبَائِرَ

«Пенде үлкен күнә істеуден сақтанған халде ықыласпен: «Лә иләһә илләл-лаһ»,-десе аспан есіктері оның сөзі аршыға жететіндей етіліп ашылады».

Хадистi Әбу Һурайрадан (родиял-лаһу ъанһу) Имам Тирмизи риуаят еттi.[1]

Түсініктеме: бұл хадис кәлиманың, яғни «лә иләһә илләл-лаһ» сөзін ықласпен айтудың артықшылығына меңзейді.

«Лә иләһә илләл-лаһ» – зікір, яғни құлшылықтың бір түрі. Аспан есіктері ашылуы құлшылықтың тез арада қабыл болуына меңзейді. Ал құлшылық лезде қабыл болудың бірден-бір шарты – үлкен күнә істеуден аулақ болу.

Имам Ат-Тойиби (рохматул-лаһи ғаләйһи) пенденің ықыласпен айтқан әрбір сөзі кідірместен, ол тіпті аршыдан да өтіп тікелей Хақ Тағалаға жететіні жайында айтқан.[2]

Негізі, үлкен күнәға қатысты хадистер баршылық. Мәселен, Имам Табарони Сәһл ибн Әби Хамсадан (родиял-лаһу ғанһу) риуаят еткен хадисте жеті түрлі үлкен жайында айтылса, Имам Бухари және Имам Муслим Әбу Бәкрадан (родиял-лаһу ғанһу) риуаят еткен хадисте үлкен күнәға Хақ Тағалаға серік қосу, ата-ананы күйіндіріп жылату және жалған куәлік жатыстырылған.[3]

Жалпы, ғалымдар ауыр күнәнің анықтамасына қатысты түрлі пікір айтқан. Саләфтардың кейбірі бұл мәселеге қатысты: «Төрт нәрсенің ақиқаты беймәлім: Құранда «ортаңғы намаз» дегені, Қадыр түнінің нақты уақыты, жұма күні дұға-тілек болатын мезгілі мен ауыр күнәлардың анықтамасы»,-десе, Имам Әл-Хүл`уәни: «Мұсылмандардың арасында сорақы есептелген, Хақ Тағала мен діннің құрметін аяқ асты еткен амалдың барлығы ауыр күнәға жатады»,-деген.

Ислам шариғатында «саләф» деп көбінесе Исламның бастапқы дәуірінде өмір сүрген, мысалы сахабаларды және табиғиндер мен атбағат-табиғиндерді айтады.

Табиғин – сахабалармен (родиял-лаһу ғанһум) жүздескен мұсылмандар.

Атбағат-табиғин – табиғиндердің көзін көрген буын.

Ибн Аббас (родиял-лаһу ғанһу) айтады: «Хақ Тағала жазасына тозақ оты мен азабын немесе лағынетін уәде еткен күнәнің барлығы ауыр күнәға жатады».[4]

Имам Әбүл-Хасан Әл-Уахиди айтады: «Шариғат амалдарды сипаттап, бірін үлкен, екіншісін кіші күнәға жатқызумен қатар, кейбір күнәнің анықтамасын жасырын еткен. Мұның мәнісі: пендені күнә атаулының барлығынан дерлік сақтандыру».[5]

Ауыр күнәнің саны мәселесіне келер болсақ, Имам Ибн Хажәр Әл-Һәйсәми өзінің «Әз-Зауәжиру ған Иғтирафил-Кәбәир» атты еңбегінде үлкен күнәнің 240 түрі жайында айтқан. Сонымен қатар ғалымдар: «Ауыр күнә түрлері мен саны белгілі санмен шектелмейді»,-деген. Мәселен, Ибн Аббас (родиял-лаһу ғанһу) ауыр күнә саны жайында сұралғанда: «Ауыр күнәнің саны – жетпіс»,-десе, бір риуаятта жеті жүзге жуық делінген.[6] 



[1]تحفة الأحوذي للمباركفوري، 48 - أحاديث شتى من أبواب الدعوات، 2033 - باب دعاء أم سلمة، الحديث رقم 3730

[2]تحفة الأحوذي للمباركفوري، 48 - أحاديث شتى من أبواب الدعوات، 2033 - باب دعاء أم سلمة، الحديث رقم 3730

[3]زيادة الجامع الصغير

[4]صحيح مسلم بشرح النووي

[5]الأدب المفرد

[6]صحيح مسلم بشرح النووي

Толығырақ ...

Кәлиманы қабыл ету

عن أبي بكر رضي الله عنه أن رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ

1 - Расулуллаһ (солләл-лаһу ъаләйһи уә салләм) айтады: «Мен әке жағымнан болған туысыма бір сөзді ұсынғанымда, ол оны қабыл етпеді. Кім сол сөзді қабыл етсе, сол сөз ол үшін тозақтан құтылу болады».

Хадистi Әбу Бәкрден (родиял-лаһу ъанһу) Имам Ахмад риуаят еттi.[1]

Түсініктеме: кезінде Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ъаләйһи уә салләм) жантәсілім халде жатқан Әбу Толибке «лә иләһә илләл-лаһ» (Алла Тағаладан өзге тәңір жоқ) кәлимасын айтуды ұсынған болатын. Бұл хадисте сол оқиға жайында әңгімеленуде. Алайда, Әбу Толиб кәлиманы айтуын қаламастан имансыз көз жұмды.

Ойланатындай-ақ мәселе!

 


[1]‏مسند الإمام أحمد

Толығырақ ...

Банкрот пенде

Әбу Һурайра (родиял-лаһу ғанһу) айтады:

أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ؟ قَالُوا: الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لاَ دِرْهَمَ لَهُ، وَلاَ مَتَاعَ، فَقَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلاَةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَكَلَ مَالَ هَذَا وَسَفَكَ دَمَ هَذَا وَضَرَبَ هَذَا فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ

«Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Зиянға ұшырап, дәрменсiз болған кiм екенiн бiлесiңдер ме?»-деп сұрағанда, адамдар: «Бiздiң арамыздағы шығынға ұшырап, дәрменсiз болған ол ақшасы мен дүниесi болмаған адам»-деп жауап бердi.

- Менiң үмметiмнен зиянға ұшырап, дәрменсiз болған, ол Қиямет күнi намаз, ораза және зекетiмен келген адам. Сонымен қатар ол бiреудi сөксе, екiншiсiн қаралаған. Бiреудiң малын жеп, екiншiнiң қанын төккен. Тағы бiреуге қол көтерген. Жасаған зұлымдығы себебiнен оларға оның сауабы берiледi. сауабы iстеген зұлымдығының ақысын өтей алмайтын болса, сауабы бiткеннен кейiн, оған зұлымдыққа ұшырағандардың қателерi берiледi. Сөйтiп соңында тозаққа тасталады». (Муслим)

…намаз, ораза, зекетiмен келгеняғни, оқыған намаздың, ұстаған оразаның және берген зекеттiң сауабымен келген. Бұл хадис қазылық пен басшылықты адал атқармағандарға да қатысты. 

Алла Тағала Қияметте борышкер (банкрот) болудан сақтасын! Әмин!

Толығырақ ...

Сақалды жастардың түсінбейтіні бар!

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы ғұламалар кеңесінің мүшесі, доцент, дінтанушы ғалым Абдулла қажы Жолдасұлымен  құрған сұхбатты назарларыңызға ұсынып отырмыз.

– Батыс елдерінде Ислам діні ­­­- соғыс діні, тоталитарлық дін деген пікір жиі айтылады. Осы тұжырымға нендей пікір айтасыз?

– Бисмилләһир-рохмәнир-рохим. Әл-хәмду лилләһ, уас-солату уәс-сәләму ‘алә Расулилләһ. Алла Тағаланың діні – әр уақытта бейбіт дін. Адам баласы өз тарихында көптеген өтпелі кезеңдерді басынан кешірді. Оның діни танымы да осы кезеңдермен байланысты өзгеріп, құбылып отырды. Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын)  бір хадисінде 124 мың пайғамбар өткендігі айтылады. Ұлы Жаратушының соншама мыңдардан таңдап жіберілген бір де бір өкілі – Елшісі әскери, кісі өлтіруге бейімделген құралды, не қаруды ойлап шығармаған. Нұх пайғамбар (Оған Алланың сәлемі болсын) адамзат баласын алапат топаннан құтқару үшін кеме жасады, Ыдырыс пайғамбар(Оған Алланың сәлемі болсын) ағартушылықпен, ал Иса пайғамбар(Оған Алланың сәлемі болсын) емшілік мұғжызасымен танылды. Әр пайғамбардың өзі тұрған ортасына сай мұғжызасы мен кәсібі болды. Бірақ, ешқайсысы адам баласына  күш қолданатын, кісі өлтіретін қару, не бірер құрал жасаған емес. Бұл – Ислам дінінің бейбіт дін екендігінің жарқын бір дәлелі.  

– Террорлық актілер кезінде көптеген жазықсыз адамдар қаза тауып жатады. Құран аяттары мен Пайғамбарымыз с.а.с. хадистері осы аса қатыгездікпен, зұлымдықпен адам өлтіру  жайлы не не дейді?

– Мысалы, «Ниса» сүресінің 93-аятында Алла Тағала мұсылмандарға былай деп бұйырады: «Кім бір момынды әдейі өлтіретін болса, оның жазасы мәңгілікке жәһәннәм. Оған Алла Тағала  қаһар етеді, лағнеттейді және оған өте зор азап әзірлейді». Кісі өлтірудің жазасы өте ауыр, өйткені, пенде атаулының ажалы мен өлтірілуі тек Жаратушы Иенің еркіндегі нәрсе, адам өлтіру – Алланың құзыретіне қол сұғу болып табылады. Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын)тағы бір хадисінде: «Адамдардың арасында ең алдымен қиямет күні қанның төрелігі беріледі» деген.

– Мұсылмандардың басқа дін өкілдеріне көзқарасы мен қарым-қатынасы қандай болуы керек?

– Мұсылман елдерінде тұратын өзге дін өкілдерін де Ислам өзінің қамқорлығынан кенде қылмаған. Алдымен Хақ Иеміз «Юнус» сүресінің 99-аятында былай дейді: «Сен жұрттың бәрін момын мұсылман болсын деп мәжбүр қылмақпысың?». Ал «Бақара» сүресінің 256-аятында: «Дінге зорлық жоқ» дейді. Мұсылман елінде мұсылман билігін мойындап және билікке алым-салық төлеп тұрған кітәбимен дауласуға, не оларға қысым көрсетуге ислам жол бермейді, олардың құқықтарын қорғайды. Кітәбилер үшін халал болған нәрселер бар, оларды ислам харам еткен деп тыюға болмайды. Яһудилер үшін сенбі күні жұмыс істеу харам. Оларды сенбіде жұмысқа жегуге болмайды, христиан жексенбіде шіркеуге баруы тиіс, оларға осы істе бөгет болу жарамайды. Мұсылман елдерінде осыны ескерген, олар ешқандай кедергісіз өз құлшылықтарын атқарып жатыр. Кітәби қауымдардан бір топ нажрандықтар Мәдинеде Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) мешітінде ғибадат қылуға рұқсат алып, осы мешітте намаздарын оқығанын ислам тарихшылары хабарлайды. Оларға өз сахабаларынан ешкімнің қарсылық білдіріп, бөгет болуына рұқсат етпегендігін жазады. Міне, басқа дін өкілдерімен қарым-қатынастың нағыз ислами үлгісі осындай!

– Қазір кейбір қандастарымыз «кәпір» деген қорқынышты үкімді оңай, оңды-солды шығаратын болды. Осы жайлы айта кетсеңіз.

– Біздің еліміз – зайырлы, демократиялық ел. Намазымызды ешбір кедергісіз оқып жатырмыз, жаңа мешіттер ашылып жатыр. Десе де біздің ішкі проблемаларымыз жеткілікті. Мешіттерде қазір жастар – негізгі жамағат, бірақ, олардың жақыннан бері ғана дінге бұрылғандығын кейбіреулер теріс пиғылда пайдаланып жүр. Олар кім намаз оқымаса кәпір, кім ананы істемесе кәпір, мынаны істемесе кәпір дегенге кірісіп кетті. Ал қазір кейбір желөкпелер «намаз оқымаса болды», деп, ондай адамдардың мал-мүлкі тұрмақ өзіне де қастандық жасаудан қаймықпай отыр емес пе? Бұл, әрине, сол «кәпір» деп айдар таңушылардың қандас, діндес бауырларына жасаған үлкен зұлымдығы.  Ең бастысы – бұл айыптаулар дінге, оның қайнар көздеріне негізделмеген. Мұсылман баласын мұсылманшылықтан шығару әрекеті асқына түскен қазіргі таңда жүгінгенде адаспайтындай риуаяттар мол. Оған да шүкір.

– Бүгінде өрімдей жастарға дейін ұзын сақал қою мәселесі күн тәртібіндегі  тартысты тақырыпқа айналды. Осы жайлы пікіріңізді білдіре кетсеңіз.

– Кейбір Ділмұрат, Әбдіхалық секілді адамдар кезінде дәстүрлі исламды мойындамай, өздерінше жұртшылықты дұрыс жолға бастаған болып, елді бүлдіру істеріне мұрындық болды. Бүгінде бұл белсенділер араб елдерінде бой тасалап жүр. Дәстүрлі исламды мойындамау қасіретінен, тіпті, сақал қою да даулы мәселелердің біріне айналды. Жұма намазында (Атыраудың «Тақуа» мешітіндегі әңгімеде) сақал қойған жігіттерге:

Сақал қою парыз ба, сүннәт пе, не уәжіп пе? – деп сауал қойдым.

-Уәжіп, оны қыру харам деген, - десті олар.

Жарайды, мен оған таласпай-ақ қояйын, бала-шағаны бағудың үкімі не?

-Парыз,-деп жауап берді олар.

Ендеше, осы бір сүннәт немесе содан сәл ғана жоғары тұрған амал үшін (олар үшін жұмыс табу өте қиын, олардың сақалдары үшін ешкім жұмыс бергісі келмейді) сендер жұмыс таппай тентіреп, бала-шағаларың қанғырып жүргеніне кім жазықты? Осы жақсы ма?

Әрине, олар маған бұл сауалыма жауап бере алмады. Олар менен әр шарғи амал сайын анық, нақты риуаят жөнінде сұрады. Әр амалға оларды тоқтатардай риуаят келтіре беру оңай тірлік емес. Олардың, тіпті, өз ата-аналарын мұсылман емес деулерін тоқтату қиын. Мұндай тағлым оларға аспаннан жаумайды, ол араб елдерінен келіп жатыр. Осыдан кейін сақал туралы риуаяттарды да қарап шығу қажет болды. Бұл күннің аса даулы мәселесі екенін ескере отырып, сол риуаяттардың бір қатарын келтіре кетейін.

Мұхаммәд ибн Хасан «Әл-Әсәр» кітабында Имам Әбу Ханифа (Оған Алланың рахметі болсын), ол Ибн Омар (Оған Алла разы болсын) , «ол кісі сақалының астынан уыстап ұстайды екен де одан төмен жағын кесіп тастайды екен» деген дерек келтіреді. (900-бет). Имам Мухаммәд (Оған Алланың рахметі болсын) : «Осыны біз ұстанамыз, ол Әбу Ханифаның қаулысы», - дейді. 

Имам Тирмизи(Оған Алланың рахметі болсын),  де Әмір ибн Шу‘айыб, ол әкесінен, ал әкесі атасынан нақыл етеді. «Нәби (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сақалының астынан да, жан-жағынан да алып тастаушы еді», дейді. Исламда белгілі тұлғалардың бірі Хасан  Басри (Оған Алланың рахметі болсын) де:  «Сақалдың ұзынынан да, енінен де алынады. Тым шектен шықпасын» - депті. Алайда, қайбір шейхтардың айтқандарын арқаланып, тек сонымен амал етуді жөн көретін әлгі желөкпелерге бұл айтқанымыз әсер ете ме, жоқ па, бұл жағы уақыттың еншісінде. Олардың қазіргі ұстаз тұтып жүрген кісілері, оларша «шейхтары» біз айтып отырған ғұламалардың құзырында кісі деуге татымайды да ғой. 

– Жік-жікке бөліну тенденциясы  – бүгінгі күннің кертартпа болмысына айналып келеді. Ислами ұстанымдар бұл болмыс жайлы не дейді?

– Ендеше, осындай адасушылыққа ұшырамаудың ең тура, әрі сенімді жолы түрлі күдікті топтарға немесе жамағаттарға ілесуден аулақ болу, ең тура, сенімді «Сауады ағзам» жолын ұстану. «Сауады ағзам» – «Ең үлкен топ». Пайғамбарымыз(Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Әлбетте, менің үммәтім адасуға (қателесу, салғыласу, жолдан таю сияқты істерге) ұжым болмайды. Егер (түрлі топтар пайда болып) ихтилафқа (қайшылықтарға) кездессеңдер, сендерге «Сауады ағзам» жамағатының ұстанған жолын ұстану уәжіп болады»- деген. Демек, жамағаттан ажырауға, ұзақтауға ешқандай дәлел жоқ, сонда да өз дегенін жөн көретін кісілер ахыреттік халінің мүшкіл болатынын ойласын. Көпшіліктен қол үзу жақсылыққа апармайды, қайта ынтымақ үшін өз талаптарын қоя тұрып, өзге бауырлармен қоғамдасқан көп артық.

– Қожа Ахмет Ясауи бабаның атқарған үддесі (миссиясы) жайлы түрлі пікірлер айтылып жүр...

– Біздің жете бағалай алмай жүрген Қожа Ахмет Ясауи бабаны, оның жазған «Диуаны хикметі» қазақ халқының тарихында рухани тірек және діни ұстанымдарында басшылыққа алған, өздері үшін түсінікті қайнар болып қызмет қылғанын жұрт біле бермейді. Өйткені, 1510 жылы Исмаил шах Дешті Қыпшақты өзіне бас идіріп, алауит дініне тартпақ болды. Сол кезде қазақтың көзі ашық оқығандары осы бір Хикмет кітабын жалау етіп көтерді. Рухы асқақ қазақ даласы Исмаил шах алдында бас имеді.

Жаратқан Ие бізге мейірбан екендігін жоғарыда келтірген аяттар мен хадистерден көріп тұрмыз, бірақ, көбіне сол кең мархаматтан кенде қалып отырамыз. Біз болмашы риуаяттарға бола тартысып, таласып отырсақ, өзгелерге көрсете аларлықтай өнегеміз болмай қалады. Бәріміз де өміріміздің мәні де, сәні де болған Хақ Тағаланың жіберген дінімен жүргеніміз абзал  дегім келеді.

Сұхбатыңызға рахмет!

 

Сұхбаттасқан Сейіт Иматов

Толығырақ ...