Ең абзал дұға!

Имам Ибн Мажәһ (рохматуллаһи ғаләйһи) Әбу Һурайрадан (родиял-лаһу ғанһу) риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Уа, Тәңірім! Өзіңнен дүние мен Ақыреттің амандығын тілеймін!» Пенденің осыдан абзал дұғасы жоқ»,-деген.

Дұға – ең абзал құлшылықтың түрі! Осы себептен Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) үмметін үнемі Алла Тағалаға мінәжат етуге ынталандырып, дұға етудің уақыты мен тәртібін, тілек қабыл болатын уақыт, орынды үйретіп кетті. Себебі дұғаның екі дүниеге де ықпалы мол!

Бұл хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) мүсылман пенде үнемі айтып жүруді әдет ететін тілек жайында айтты. Неге үнемі? Себебі, біріншіден: мұсылман – Алла Тағалаға мұқтаж адам. Тек имансыз, тәкаппар пенде ғана өзін Хақ Тағалаға мұқтажбын деп есептемейді. Алайда, оның бұл керілгені өлгенге дейін ғана! Ол өліп, қабырға қойылғаннан соң ақ ол үшін сұрақ-жауап басталады, әрі сол кезде ол өзінің қатты қателескенін түсінеді. Бірақ, әттең, кеш!

Мұсылман мұндай адасушылықтан пәк! Ол мына пәниге сынақ үшін келгенін, әрі сол сынақтан абыроймен өту үшін Хақ Тағаланың жарылқауы қажет екенін біледі. Сондықтан ол, бірінші мәселеде, Алла Тағаладан иман, һидаят, содан соң Алла Тағаладан соған сай амал істеу мүмкіндігін нәсіп етуін тілейді. Сондай-ақ пендеге денсаулық, амандық, береке т.с.с. адам тіршілігіне керекті несібе қажет. Ал бұның барлығын оған Алла Тағала бермесе, кім береді?! Осыны білген мұсылман өзінің Хақ Тағаланың жарылқауына деген мұқтаждығын естен шығармайды, әрі үнемі Жаратушы Иенің жарылқауын тілейді.

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) амандық жайында айтты. Неге? Себебі иманнан кейін пенде үшін амандықтан артық нәрсе жоқ! Өйткені имам Ибн Мажәһ (рохматуллаһи ғаләйһи) Әбу Бәкрден (родиял-лаһу ғанһу) риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Алла Тағаладан амандық тiлеңдер. Себебi пенде үшiн ақиқат иманнан кейiн амандықтан артық нәрсе жоқ»,-деген.

Жалпы, Пайғамбарымыздың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) амандық тілеуге қатысты айтқан хадистері баршылық. Мәселен, Пайғамбарымыздың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) көкесі Әл-Аббас (родиял-лаһу ғанһу) одан қайта-қайта дұға етуді үйретуін өтінгенде, Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) оған амандық тілеу жайында айтқан. (Тирмизи)

Амандық деген не? Амандық – ақыл-есі дұрыс болу, дені сау болу, аштық, қорлық, жоқшылық, зұлымдық т.б. аман болу, жолы болу, несібес мол болу т.с.с. Тұжырымдап айтар болсақ, амандық дегеніміз: барша жамандықтан аман болып, тек жақсылыққа қол жеткізу.

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) дүние мен Ақыреттегі амандық жайында айтты. Неге? Себебі мұсылман – Ақырет үшін өмір сүретін адам. Ал мына пәни, ол үшін, сол Ақыретке апарар жол ғана. Сондықтан ол тіршілігі мен барлық ісін Ақырет тұрғысынан бағалайды. Яғни, ол да өзгелер сияқты ішеді-жейді, үйленеді, бала-шаға өсіреді, жұмыс істеп, несібесін табады. Бірақ өзгелерден айырмашылығы – әрбір ісі шариғатқа сай болуына ерекше мән береді. Өйткені ол Ақыретте әрбір ісі үшін сұралатынын біледі. «Мұсылман – Ақырет үшін өмір сүреді» деген сөздің мәнісі осы!

Ақырет амандығы: сұрақ-жауаптың жеңіл болуы, амал кітабы оң тарапынан берілуі, сырат көпірден сәтті өту, тозақтан аман болу, жәннатқа кіру т.с.с. Осы себептен мұсылман тек мына пәнимен шектелмей, дұғасында Ақырет амандығын тілейді. Бұл мәселеге қатысты Алла Тағала былай деген: «Адамдардың арасында: «Раббымыз! Біз дүниеде ғана жақсылық бер!»,-дейтіндер бар. Олар үшін Ақыретте несібе жоқ. Сондай-ақ: «Раббымыз! Бізге дүниеде де жақсылық бер, Ақыретте де жақсылық бер, әрі бізді тозақ азабынан сақта!»,-дейтіндер бар. Міне, олар үшін игі амалдарынан үлес бар».(«Бақара», 200-202 аят)

Көріп тұрғанымыздай, Пайғамбарымыздың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) жоғарыдағы сөзі Құранда айтылғанға сай. Бұның өзі хадисте айтылған дұғаға тән артықшылықтың бір тұсын бейнелеп тұр!

Толығырақ ...

Һижри күнтізбенің бір ерекшелігі

Ибн Омар (родиял-лаһу ғанһу) айтады: «Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Рамазан жайында айтып екі алақанын жайып: «Ай былай және былай болады»,-деп кейін үшіншісінде тағы екі алақанын көрсетіп, соң бас бармағын бүкті». (Бухари)

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) мүбәрақ екі алақанын үш қайтара көрсеткені – 30 күн болады дегені. Сонан соң бас бармағын бүккені – және 29 күн болады дегені.

Демек, һижри күнтізбенің бірінші ерекшелігі – бір айда 30 немесе 29 күн болады.

Екінші ерекшелігі – һижри күнтізбеде тәулік есебі күн батқаннан, ал ай – жаңа ай туылғаннан басталады. Бұл мәселеге қатысты Хақ Тағала «Бақара» сүресінің 189-аятында: «Уа, Мұхаммед! Олар сенен жаңа туған ай жайында сұрайды. Оларға: «Ол – уақытты белгілеу үшін»,-деп айт»,-десе, Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Ақиқатында Хақ Тағала жаңа туған айды адамдарға уақытты белгілейтін құрал етті»,-деген.

Рамазан айының есебі жаңа туған ай туылғаннан, дәлірек айтар болсақ күн батқаннан кейін басталудың мәнісі осы! Осы себептен біз тарауих намазын түннен бастап, айттан бір күн бұрын тәмамдаймыз.

Абдуссамад Махат. «Оразаға қатысты хадистер жинағы».

Толығырақ ...

Ораза тарихы

Ораза тарихы

Имам Әбу Дауд (рохматуллаһи ғаләйһи) риуаят еткен хадисте Муғаз ибн Жабәл (родиял-лаһу ғанһу) оразаның парыз болудың үш кезеңі жайында айтқан: «Әуелде Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) әр айда үш күн ауыз бекітетін және ашура күні ораза ұстайтын. Алла Тағала мына аятты түсірді: «Уа, мүміндер! Сендерге бұрынғыларға парыз етілгендей санаулы күнде ораза ұстау парыз қылынды, мүмкін күнә істеуден сақсынарсыңдар! Ал сендерден кім ауру немесе жолаушы болса, басқа күндерде өтер және шамасы келетіндер, бірақ қарттың не болмаса емделмейтін ауру себебінен ораза ұстамағандар бір міскіннің тамағын төлесін». Бұл аяттар түсірілгеннен соң қалаған адам ауыз бекітетін, қалағаны ораза ұстамастан ұстамаған әр күннің есесіне бір міскінді тамақтандыратын. Бұл оразаның бір кезеңі. Кейін Хақ Тағала мына аятты түсірді: «Рамазан – адамдарға тура жол нұсқаушы, бекем тұтынатын жолбасшы, ақ пен қараны айырушы ретiнде Құран түсiрiлген ай. Сендерден Рамазан айына жеткендер ораза ұстасын, ал ауру немесе жолаушы болғандар оразаны басқа күндерде өтесін». Осыдан соң Рамазан айына жеткен адамға ораза парыз болды, сапардағы адам оразаны қаза етуіне және ауыз бекітуге шамасы келмейтін қарттарға ораза ұстамауға рұқсат етілді».

Имам Ахмад (рохматуллаһи ғаләйһи) риуаят еткен хадисте де Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Мәдинаға һижрат еткенде он жеті ай бойы, рабиғ әл-аууәл айынан Рамазан айына дейінгі аралықта әр айда үш күн ауыз бекітіп және ашура оразасын ұстағаны жайында айтылған. Кейін алдымен «Бақара» сүресінің 183-184-аяттары, кейін 185-аяты түскеннен соң ораза муқим және денсаулығы бар адамға парыз болып, науқас және сапардағы адамға кейін қазасын өтеуге рұқсат етілді. Сонымен қатар ораза ұстай алмайтын қарттарға оразаның өтемі ретінде мұқтаждарды тамақтандыруға рұқсат етілді.

Хақ Тағала оразаны осылай рет-ретімен парыз етуінде ғибрат бар. Намаз да осылай үш кезеңмен парыз болған. Мас ететін ішімдікке де осылай рет-ретімен тыйым салынған. Осының барлығы Жаратушы Иенің пенделеріне деген рахметі мен ілтипатының белгісі.

Қортындылар болсақ ораза парыз болудың үш кезеңі болды:

1. Бастапқыда мұсылмандар әр айдың үш күнінде және ашура күні ораза ұстады;

2. Кейін ораза ұстауға және ұстамауға ерік берілді. Бірақ ораза ұстамағандарға міскінді тамақтандыру міндеттелінді;

3. Соңында ауыз бекітуге шамасы жететіндерге ораза парыз болып, қарт, науқас, жолаушы сияқты ораза ұстау машақатты болған адамдарға ораза ұстамауға, кейін ұстамаған оразаның қазасын өтеуге немесе өтемін беруге рұқсат етілді.

Абдуссамад Махат. «Оразаға қатысты хадистер жинағы».

Толығырақ ...

Оразаның қарсаңында!

Құдай қаласа, оразаға шамамен екі ай қалды. Осы мәселені ескере отырып, назарларыңызға оразаға қатысты хадистер жинағын ұсынамыз.

Кіріспе

Ораза:

- Хақ Тағаланың талабы;

- дін парызы;

- рух азығы;

- тән рахаты;

- тақуалық пен сабырлықтың нышаны.

Бірінші хадис: Ораза – Исламдағы бес парыздың бірі

Нәби (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) айтады: «Ислам бес нәрсеге құрылған:

- «Алла Тағаладан басқа тәңiр жоқ, Мухаммад с.ғ.с. Оның құлы, әрi Елшiсi»-деп куәлiк ету;

- Намаз оқу;

- Зекет беру;

- Қажылыққа бару;

- Рамазан айында ораза ұстау». (Бухари)

Исламды ғимарат ретінде бейнелейтін болсақ, бұл хадисте зікір етілген бес амал сол ғимараттың діңгегі тәрізді. Оның бірі болмаса, ғимарат күйреп қалады. Исламды түсіндіру мақсатында Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) осындай бейнелі мысалға жүгінді.

Исламда құлшылық үш түрлі жолмен орындалады: денемен, малмен, дене және малмен.

Дене құлшылығы: кәлиманы айту, намаз оқу, ораза ұстау т.с.с.;

Малмен орындалатын құлшылық: зекет, садақа беру;

Дене және малмен орындалатын құлшылық: қажылық.

Көріп тұрғанымыздай, бұл хадис дінімізді бейнелейтін екі мәселені баяндап тұр. Бір жағынан: Исламда құлшылықты орындау жолын баян етсе, екінші жағынан: Исламның негізін құрайтын бес түрлі парызды көрсетіп тұр. Ол:

- иман;

- намаз;

- зекет;

- қажылық;

- және ораза.

Сөз соңы ретінде айтарымыз: дінімізде «парыз» деп белгіленген құлшылықтың парыздығын жоққа шығару – ауыр күнә. Тіпті, парыздың парыздығын саналы түрде жоққа шығарған адам діннен шығады. Сондықтан парыздың маңыздылығына немқұрайлы қарауға болмайды. Бұл: «Әй, қойшы соны! Айта береді. Жүр ғой анау қаншама адам ораза ұстамай-ақ»,-дейтіндерге қатысты. Болмаса, ораза – парыз, парыз – мойындағы қарыз! Олар бұл сөзді білімсіздіктен, түсінбей айтып тұр деп үміттенуден өзге ылажымыз жоқ!

Абдуссамад Махат

Толығырақ ...

Адамның ең құнды ағзасы!

Алла Тағала «Шұғара» сүресінің 88-89 аяттарында Қияметті сипаттап былай деген:

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَإِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

«Ол күні мал да, бала да пайда бермейді. Тек кім сау жүрекпен келсе ғана, сол пайда береді».

Бұл жерде айтылып тұрған жүрек – Алла Тағалаға серік қосу мен күмәннан пәк жүрек. Муфассирлердің басым көпшілігі осы түсініктемені мақұлдаған. (Бағауи тафсирі)

Сағид ибн Мусаййиб (родиял-лаһу ғанһу) айтады: «Сау жүрек – аурудан аман жүрек. Ол мүминнің жүрегі. Ал кәпірлер мен мушриктердің жүректері ауру». (Яғни, кұпірлік пен имансыздыққа шалдыққан жүрек) Алла Тағала кәпір мен мушриктердің жүректерін сипаттап былай деген: «Олардың жүректерінде дерт бар». («Бақара», 10 аят. Яғни, күпірлік, имансыздық дерті) Ибн осман Нисабури (рохматуллаһи ғаләйһи): «Сау жүрек – бидғаттан аман, сүннетке қанағат еткен жүрек»,-деген. (Бағауи тафсирі)

Сау жүрек – Алла Тағаланы – хақ, Қиямет болатынында шәк жоқ, Хақ Тағала адамдарды сұрақ-жауап үшін қабырдан қайта тірілтіп тұрғызады деп білген жүрек. Мұхаммед ибн Сирин (рохматуллаһи ғаләйһи)

Сау жүрек – тірі, «Алла Тағаладан өзге тәңір жоқ»-деп күәлік еткен жүрек. Ибн Аббас (родиял-лаһу ғанһу)

Сау жүрек – ширктен аман жүрек. Мужәһид, Хасан Басри т.б. (Ибн Кәсир тафсирі)

Осы айтылғаннан жүректің күпірлік, Алла Тағалаға серік қосу, екіжүзділік, дін ісіндегі бейғамдық, дүниеқорлық т.с.с. иманға қарама-қайшы пәк болудың маңыздылығы көрініп тұр.

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) бір сөзінде: «Ислам – сыртқы көрініс, ал иман жүректе болады»,-деп, кейін үш қайтара жүрекке ишара етіп: «Тақуалық – мұнда. Тақуалық – мұнда»,-деді. (Ахмад)

Ислам – сыртқы көрініс. Яғни, Алла Тағалаға бойсұну, құлшылық орындау мұсылмандықтың сыртқы бейнесі.

Демек, бар мәселе жүректе екен!

Ең жақсы жүрек – иманды жүрек.

Иманды жүрек – күпірлік дертінен аман, құлшылыққа жетелеген жүрек. Мұсылман үшін жүректің осыдан өзге сипаттамасы болуы мүмкін емес! Бұған дәлел Алла Тағаланың мына сөзі:

الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ

«Иаан келтіргендердің жүректері Алла Тағаланы зікір етумен тыным табады. Хақ Тағаланы зікір етумен жүректер тыным таппай ма?» («Рағд», 28 аят)

Сонымен қатар Алла Тағала «Зумәр» сүресінің 22-ші аятында былай деген:

فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ

«Жүректері қатып, Алла Тағаланы зікір етуге жарамай қалғандарға неткен өкініш!»

Зікір – Алла Тағаланы еске алу.

Алла Тағаланы зікір етудің жолы:

- Хақ Тағаланы тілмен ұлықтау. Мысалы, тасбих тарту.

- Дене құлшылығы. Мысалы, намаз, ораза, садақа беру, арамнан тыйылу т.с.с.

Осының барлығын тұжырымды түрде «сауапты амал» десе болады, әрі мұның барлығы күпірліктен аман, иманды жүректен туындайды.

Тұжырым!

1. Жүрек – дененің ең маңызды ағзасы.

2. Жүрек екі түрлі болады:

- күпірлік дертінен аман жүрек;

- күпірлік дертіне ұшыраған жүрек.

3. Сауапты амал иманды жүректен туындайды.

4. Иманды жүрек құлшылыққа жетелейді.

5. Сауапты амалдың барлығы «Алла Тағаланы зікір етуге» жатқызса болады.

Енді, намаз, ораза тәрізді құлшылық түріне немқұрайлы қарап, жүрегінің тазалығын алға тартқан адам ойлансын! Таза жүрек – Алла Тағаланы зікір етіп, соның нәтижесінде құлшылыққа жетелеген жүрек. Осыдан соң құлшылыққа жетелемеген жүректі «таза жүрек» деу қаншалықты орынды?

Толығырақ ...

Нәпіл оразаның артықшылығы!

Нәпіл – парызға қосымша.

Нәпіл ораза – парыз оразаға қосымша ораза.

Нәпіл ораза түрлері:

1. Дүйсенбі және бейсенбі күні ұсталатын ораза.

Артықшылығы:

- дүйсенбі және бейсенбі күні пенденің амалдары көкке көтеріледі. Осы себептен Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) осы күндері ораза ұстап: «Мен амалдарым оразамен бірге көтерілуін қалаймын»,-деп айтатын. (Насаи)

Орта Азиядағы «бейсенбілік шай» деген осыдан пайда болса керек!

2. Мұсылмандық күнтізбесі бойынша Ай толған күндері ұсталатын ораза. Ол: айдың 13, 14, 15 күндері.

Артықшылығы:

- Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Ай толған күндері ораза ұстауды әдет еткен. (Тирмизи) Сондықтан осы күндері ауыз бекіткен адам сүннет амалын орындаған болады. Ал сүннетті орындау Қияметте Пайғамбарымыздың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) шапағатын нәсіп етеді.

- әр күнге он есе артық сауап жазылады; (Бухари)

- жыл бойы ораза ұстағанның сауабы нәсіп; (Бухари)

3. Шағбан айының оразасы.

Артықшылығы:

- Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) шағбан айында ерекше көп ораза ұстап: «Бұл айда амалдар әлемдердің Раббысына көтеріледі. Мен амалым оразамен бірге көтерілуін қалаймын»,-дейтін. (Насаи)

4. Мухаррам айының оразасы.

Артықшылығы:

- Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Рамазаннан кейін абзал ораза мухаррам айының оразасы екенін айтқан. (Бухари)

5. Ашура оразасы.

Артықшылығы:

- Ашура оразасын ұстаған адам Пайғамбарымыздың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) сүннетін орындаған болады.

Ашура – мухаррам айының оныншы жұлдызы. Меккеден мәдинаға һижрат еткеннен кейін Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Ашура оразасын өзі ұстап, әрі мұсылмандарға бұйыған болатын. кейін Рамазан оразасы парыз болғаннан кейін, Ашура оразасы ерікті болып қалды. Қалаған ол оразаны ұстайтын, қаламаған ұстамайтын. (Бухари)

Ескерту! Ашура оразасын ілгері, немесе кейінгі күнмен қосып ұстау – сүннет. Бұның мәнісі: тек мухаррамның оныншы күні ораза ұстаған яһудилерден ерекшелену.

6. Шаууәл айының оразасы.

Шаууәл – Рамазаннан кейінгі ай.

Артықшылығы:

- Рамазаннан соң шаууәл айында алты күн ауыз бекіткен адам жыл бойы ораза ұстағанның сауабын алады. (Муслим)

Ескерту! Шаууәлің алты күн оразасын тұтас, немесе бөліп ұстаса болады. Мәселе, шаууәл айының ішінде ұсталуы тиіс.

7. Зүл-Хижжә айының бастапқы тоғыз күнінде ораза ұстау.

Артықшылығы:

- Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Зүл-Хижжәнің бастапқы тоғыз күнінде ауыз бекітудің сауабы дін жолында соғысудың сауабынан абзал деген. (Бухари) Әркім өз қалауынша ауыз бекітеді. Тұтас тоғыз күн ораза ұстаса жақсы!

8. Арапа күнінің оразасы.

Арапа – Зүл-Хижжә айының тоғызыншы жұлдызы.

Қажылық сапарында болмаған адам Арапа күні ауыз бекітуі тым сауапты амал. Қажылықта жүргендер бұл күні ауыз бекітпейді. Себебі, Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) оған тыйым салған болатын. (Ахмад)

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) Арапа күні ораза ұстау өткен жыл мен келер жылдың күнәсі кешірілуіне септігін тигізетіні жайында айтқан. (Муслим)

9. Күнара ұсталатын ораза.

Бұл ораза «Дауд пайғамбардың (ғаләйһис-саләм) оразасы» деп те айтылады.

Артықшылығы:

Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Оразалардың ішінде Алла Тағала ең жақсы көрген ораза – Дауд пайғамбардың (ғаләйһис-саләм) оразасы»,-деген болатын. (Бухари)

Жоғарыда айтылған нәпіл оразаларға ортақ артықшылық жайында айтар болсақ, ол:

1. Ораза ұстау ниетімен сәресі ішкен адамға Алла Тағала және періштелер жақсылық тілейді.

2. Сәресі ішкен адам Хақ Тағаланың берекетіне қол жеткізген болады.

3. Ауыз бекіткен адамның дұғасы қабыл.

4. Алла Тағала бір күн ораза ұстаған пендесін тозақтан жетпіс жылға алыстатады. (Ораза ұстаған адам тозақтан аман болатынына ишара!)

5. Ораза ұстағандарға Раййан жәннаты нәсіп. Раййан – жәннаттың ішіндегі жәннат! Раййан – пейіштегілердің өздері кіруге құштар болатын жәннат түрі!

6. Нәпіл ораза парыз оразада жіберілген кемшіліктердің өтемі.

Қысқашасы осы!

Сөз соңында ескерту! Рамазан оразасы – парыз! Ал жоғарыда айтылған ораза түрлері парыз оразадан бөлек. Жыл бойы нәпіл ораза ұстау бір күн парыз оразаның орнын баса ламайды.

Алла Тағала баршамызға ораза ұстағандардың қатарында болуымызды жазсын! Әмин!

Толығырақ ...