Банкрот пенде

Әбу Һурайра (родиял-лаһу ғанһу) айтады:

أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: أَتَدْرُونَ مَا الْمُفْلِسُ؟ قَالُوا: الْمُفْلِسُ فِينَا مَنْ لاَ دِرْهَمَ لَهُ، وَلاَ مَتَاعَ، فَقَالَ: إِنَّ الْمُفْلِسَ مِنْ أُمَّتِي يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِصَلاَةٍ وَصِيَامٍ وَزَكَاةٍ وَيَأْتِي قَدْ شَتَمَ هَذَا وَقَذَفَ هَذَا وَأَكَلَ مَالَ هَذَا وَسَفَكَ دَمَ هَذَا وَضَرَبَ هَذَا فَيُعْطَى هَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ وَهَذَا مِنْ حَسَنَاتِهِ فَإِنْ فَنِيَتْ حَسَنَاتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْضَى مَا عَلَيْهِ أُخِذَ مِنْ خَطَايَاهُمْ فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ طُرِحَ فِي النَّارِ

«Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Зиянға ұшырап, дәрменсiз болған кiм екенiн бiлесiңдер ме?»-деп сұрағанда, адамдар: «Бiздiң арамыздағы шығынға ұшырап, дәрменсiз болған ол ақшасы мен дүниесi болмаған адам»-деп жауап бердi.

- Менiң үмметiмнен зиянға ұшырап, дәрменсiз болған, ол Қиямет күнi намаз, ораза және зекетiмен келген адам. Сонымен қатар ол бiреудi сөксе, екiншiсiн қаралаған. Бiреудiң малын жеп, екiншiнiң қанын төккен. Тағы бiреуге қол көтерген. Жасаған зұлымдығы себебiнен оларға оның сауабы берiледi. сауабы iстеген зұлымдығының ақысын өтей алмайтын болса, сауабы бiткеннен кейiн, оған зұлымдыққа ұшырағандардың қателерi берiледi. Сөйтiп соңында тозаққа тасталады». (Муслим)

…намаз, ораза, зекетiмен келгеняғни, оқыған намаздың, ұстаған оразаның және берген зекеттiң сауабымен келген. Бұл хадис қазылық пен басшылықты адал атқармағандарға да қатысты. 

Алла Тағала Қияметте борышкер (банкрот) болудан сақтасын! Әмин!

Толығырақ ...

Сақалды жастардың түсінбейтіні бар!

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы ғұламалар кеңесінің мүшесі, доцент, дінтанушы ғалым Абдулла қажы Жолдасұлымен  құрған сұхбатты назарларыңызға ұсынып отырмыз.

– Батыс елдерінде Ислам діні ­­­- соғыс діні, тоталитарлық дін деген пікір жиі айтылады. Осы тұжырымға нендей пікір айтасыз?

– Бисмилләһир-рохмәнир-рохим. Әл-хәмду лилләһ, уас-солату уәс-сәләму ‘алә Расулилләһ. Алла Тағаланың діні – әр уақытта бейбіт дін. Адам баласы өз тарихында көптеген өтпелі кезеңдерді басынан кешірді. Оның діни танымы да осы кезеңдермен байланысты өзгеріп, құбылып отырды. Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын)  бір хадисінде 124 мың пайғамбар өткендігі айтылады. Ұлы Жаратушының соншама мыңдардан таңдап жіберілген бір де бір өкілі – Елшісі әскери, кісі өлтіруге бейімделген құралды, не қаруды ойлап шығармаған. Нұх пайғамбар (Оған Алланың сәлемі болсын) адамзат баласын алапат топаннан құтқару үшін кеме жасады, Ыдырыс пайғамбар(Оған Алланың сәлемі болсын) ағартушылықпен, ал Иса пайғамбар(Оған Алланың сәлемі болсын) емшілік мұғжызасымен танылды. Әр пайғамбардың өзі тұрған ортасына сай мұғжызасы мен кәсібі болды. Бірақ, ешқайсысы адам баласына  күш қолданатын, кісі өлтіретін қару, не бірер құрал жасаған емес. Бұл – Ислам дінінің бейбіт дін екендігінің жарқын бір дәлелі.  

– Террорлық актілер кезінде көптеген жазықсыз адамдар қаза тауып жатады. Құран аяттары мен Пайғамбарымыз с.а.с. хадистері осы аса қатыгездікпен, зұлымдықпен адам өлтіру  жайлы не не дейді?

– Мысалы, «Ниса» сүресінің 93-аятында Алла Тағала мұсылмандарға былай деп бұйырады: «Кім бір момынды әдейі өлтіретін болса, оның жазасы мәңгілікке жәһәннәм. Оған Алла Тағала  қаһар етеді, лағнеттейді және оған өте зор азап әзірлейді». Кісі өлтірудің жазасы өте ауыр, өйткені, пенде атаулының ажалы мен өлтірілуі тек Жаратушы Иенің еркіндегі нәрсе, адам өлтіру – Алланың құзыретіне қол сұғу болып табылады. Пайғамбарымыз (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын)тағы бір хадисінде: «Адамдардың арасында ең алдымен қиямет күні қанның төрелігі беріледі» деген.

– Мұсылмандардың басқа дін өкілдеріне көзқарасы мен қарым-қатынасы қандай болуы керек?

– Мұсылман елдерінде тұратын өзге дін өкілдерін де Ислам өзінің қамқорлығынан кенде қылмаған. Алдымен Хақ Иеміз «Юнус» сүресінің 99-аятында былай дейді: «Сен жұрттың бәрін момын мұсылман болсын деп мәжбүр қылмақпысың?». Ал «Бақара» сүресінің 256-аятында: «Дінге зорлық жоқ» дейді. Мұсылман елінде мұсылман билігін мойындап және билікке алым-салық төлеп тұрған кітәбимен дауласуға, не оларға қысым көрсетуге ислам жол бермейді, олардың құқықтарын қорғайды. Кітәбилер үшін халал болған нәрселер бар, оларды ислам харам еткен деп тыюға болмайды. Яһудилер үшін сенбі күні жұмыс істеу харам. Оларды сенбіде жұмысқа жегуге болмайды, христиан жексенбіде шіркеуге баруы тиіс, оларға осы істе бөгет болу жарамайды. Мұсылман елдерінде осыны ескерген, олар ешқандай кедергісіз өз құлшылықтарын атқарып жатыр. Кітәби қауымдардан бір топ нажрандықтар Мәдинеде Пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) мешітінде ғибадат қылуға рұқсат алып, осы мешітте намаздарын оқығанын ислам тарихшылары хабарлайды. Оларға өз сахабаларынан ешкімнің қарсылық білдіріп, бөгет болуына рұқсат етпегендігін жазады. Міне, басқа дін өкілдерімен қарым-қатынастың нағыз ислами үлгісі осындай!

– Қазір кейбір қандастарымыз «кәпір» деген қорқынышты үкімді оңай, оңды-солды шығаратын болды. Осы жайлы айта кетсеңіз.

– Біздің еліміз – зайырлы, демократиялық ел. Намазымызды ешбір кедергісіз оқып жатырмыз, жаңа мешіттер ашылып жатыр. Десе де біздің ішкі проблемаларымыз жеткілікті. Мешіттерде қазір жастар – негізгі жамағат, бірақ, олардың жақыннан бері ғана дінге бұрылғандығын кейбіреулер теріс пиғылда пайдаланып жүр. Олар кім намаз оқымаса кәпір, кім ананы істемесе кәпір, мынаны істемесе кәпір дегенге кірісіп кетті. Ал қазір кейбір желөкпелер «намаз оқымаса болды», деп, ондай адамдардың мал-мүлкі тұрмақ өзіне де қастандық жасаудан қаймықпай отыр емес пе? Бұл, әрине, сол «кәпір» деп айдар таңушылардың қандас, діндес бауырларына жасаған үлкен зұлымдығы.  Ең бастысы – бұл айыптаулар дінге, оның қайнар көздеріне негізделмеген. Мұсылман баласын мұсылманшылықтан шығару әрекеті асқына түскен қазіргі таңда жүгінгенде адаспайтындай риуаяттар мол. Оған да шүкір.

– Бүгінде өрімдей жастарға дейін ұзын сақал қою мәселесі күн тәртібіндегі  тартысты тақырыпқа айналды. Осы жайлы пікіріңізді білдіре кетсеңіз.

– Кейбір Ділмұрат, Әбдіхалық секілді адамдар кезінде дәстүрлі исламды мойындамай, өздерінше жұртшылықты дұрыс жолға бастаған болып, елді бүлдіру істеріне мұрындық болды. Бүгінде бұл белсенділер араб елдерінде бой тасалап жүр. Дәстүрлі исламды мойындамау қасіретінен, тіпті, сақал қою да даулы мәселелердің біріне айналды. Жұма намазында (Атыраудың «Тақуа» мешітіндегі әңгімеде) сақал қойған жігіттерге:

Сақал қою парыз ба, сүннәт пе, не уәжіп пе? – деп сауал қойдым.

-Уәжіп, оны қыру харам деген, - десті олар.

Жарайды, мен оған таласпай-ақ қояйын, бала-шағаны бағудың үкімі не?

-Парыз,-деп жауап берді олар.

Ендеше, осы бір сүннәт немесе содан сәл ғана жоғары тұрған амал үшін (олар үшін жұмыс табу өте қиын, олардың сақалдары үшін ешкім жұмыс бергісі келмейді) сендер жұмыс таппай тентіреп, бала-шағаларың қанғырып жүргеніне кім жазықты? Осы жақсы ма?

Әрине, олар маған бұл сауалыма жауап бере алмады. Олар менен әр шарғи амал сайын анық, нақты риуаят жөнінде сұрады. Әр амалға оларды тоқтатардай риуаят келтіре беру оңай тірлік емес. Олардың, тіпті, өз ата-аналарын мұсылман емес деулерін тоқтату қиын. Мұндай тағлым оларға аспаннан жаумайды, ол араб елдерінен келіп жатыр. Осыдан кейін сақал туралы риуаяттарды да қарап шығу қажет болды. Бұл күннің аса даулы мәселесі екенін ескере отырып, сол риуаяттардың бір қатарын келтіре кетейін.

Мұхаммәд ибн Хасан «Әл-Әсәр» кітабында Имам Әбу Ханифа (Оған Алланың рахметі болсын), ол Ибн Омар (Оған Алла разы болсын) , «ол кісі сақалының астынан уыстап ұстайды екен де одан төмен жағын кесіп тастайды екен» деген дерек келтіреді. (900-бет). Имам Мухаммәд (Оған Алланың рахметі болсын) : «Осыны біз ұстанамыз, ол Әбу Ханифаның қаулысы», - дейді. 

Имам Тирмизи(Оған Алланың рахметі болсын),  де Әмір ибн Шу‘айыб, ол әкесінен, ал әкесі атасынан нақыл етеді. «Нәби (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) сақалының астынан да, жан-жағынан да алып тастаушы еді», дейді. Исламда белгілі тұлғалардың бірі Хасан  Басри (Оған Алланың рахметі болсын) де:  «Сақалдың ұзынынан да, енінен де алынады. Тым шектен шықпасын» - депті. Алайда, қайбір шейхтардың айтқандарын арқаланып, тек сонымен амал етуді жөн көретін әлгі желөкпелерге бұл айтқанымыз әсер ете ме, жоқ па, бұл жағы уақыттың еншісінде. Олардың қазіргі ұстаз тұтып жүрген кісілері, оларша «шейхтары» біз айтып отырған ғұламалардың құзырында кісі деуге татымайды да ғой. 

– Жік-жікке бөліну тенденциясы  – бүгінгі күннің кертартпа болмысына айналып келеді. Ислами ұстанымдар бұл болмыс жайлы не дейді?

– Ендеше, осындай адасушылыққа ұшырамаудың ең тура, әрі сенімді жолы түрлі күдікті топтарға немесе жамағаттарға ілесуден аулақ болу, ең тура, сенімді «Сауады ағзам» жолын ұстану. «Сауады ағзам» – «Ең үлкен топ». Пайғамбарымыз(Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Әлбетте, менің үммәтім адасуға (қателесу, салғыласу, жолдан таю сияқты істерге) ұжым болмайды. Егер (түрлі топтар пайда болып) ихтилафқа (қайшылықтарға) кездессеңдер, сендерге «Сауады ағзам» жамағатының ұстанған жолын ұстану уәжіп болады»- деген. Демек, жамағаттан ажырауға, ұзақтауға ешқандай дәлел жоқ, сонда да өз дегенін жөн көретін кісілер ахыреттік халінің мүшкіл болатынын ойласын. Көпшіліктен қол үзу жақсылыққа апармайды, қайта ынтымақ үшін өз талаптарын қоя тұрып, өзге бауырлармен қоғамдасқан көп артық.

– Қожа Ахмет Ясауи бабаның атқарған үддесі (миссиясы) жайлы түрлі пікірлер айтылып жүр...

– Біздің жете бағалай алмай жүрген Қожа Ахмет Ясауи бабаны, оның жазған «Диуаны хикметі» қазақ халқының тарихында рухани тірек және діни ұстанымдарында басшылыққа алған, өздері үшін түсінікті қайнар болып қызмет қылғанын жұрт біле бермейді. Өйткені, 1510 жылы Исмаил шах Дешті Қыпшақты өзіне бас идіріп, алауит дініне тартпақ болды. Сол кезде қазақтың көзі ашық оқығандары осы бір Хикмет кітабын жалау етіп көтерді. Рухы асқақ қазақ даласы Исмаил шах алдында бас имеді.

Жаратқан Ие бізге мейірбан екендігін жоғарыда келтірген аяттар мен хадистерден көріп тұрмыз, бірақ, көбіне сол кең мархаматтан кенде қалып отырамыз. Біз болмашы риуаяттарға бола тартысып, таласып отырсақ, өзгелерге көрсете аларлықтай өнегеміз болмай қалады. Бәріміз де өміріміздің мәні де, сәні де болған Хақ Тағаланың жіберген дінімен жүргеніміз абзал  дегім келеді.

Сұхбатыңызға рахмет!

 

Сұхбаттасқан Сейіт Иматов

Толығырақ ...

Омардың (родиял-лаһу ғанһу) жауаптылығы

Омар ибн Хаттаб (родиял-лаһу ғанһу) халифалыққа тағайыннан соң бөлмесіне әйелі кіріп қалады. Қараса Омар (родиял-лаһу ғанһу) (родиял-лаһу ғанһу) өксіп жылап отыр. Мұны көрген әйелі зәресі ұшып: «Не болып қалды?»,-деп сұрайды. Сонда Омар (родиял-лаһу ғанһу) былай деп жауап береді: «Мен жауапкершілігіме Мухаммадтың (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) үмметін алдым. Мен қарыны аш пақыр, науқас, жалаңаш, зұлымдыққа ұшыраған, жолаушы, тұтқын, қарттар жайында ойланып, Раббым солар үшін мені сұраққа тартатынын білдім. Содан қорыққанымнан көзімді жас жаулады...».

Алла Тағала Омарды (родиял-лаһу ғанһу) рахмет етсін!

Омарды (родиял-лаһу ғанһу)...

Әлемнің жартысын билеген. Патша бола тұрып жамау-жамау шапанмен жүрген және шаршаса жерге жатып ұйықтай салған. Негізгі асы нан мен зайтун майы болу себебінен іші үнемі қорылдаған. Сол қорылдаған қарнына қарап: «Қорылдасаң да, қорылдамасаң да, мұсылман балдары қарынын тойдырмайынша еттің дәмін сезбейсің»,-деген. Қиметтегі сұрақтан қорқу себебінен көп жылап, екі бетінде жастың ізі таңбаланған. Жұрттың ахуалын білу мақсатында түн жамылып көшелерді аралаған.

Алла Тағала осы Омарды (родиял-лаһу ғанһу) рахметіне бөлесін! 

Билік – дәреже, мансап – абырой емес! Билік иелері осыны түсінсе еді бүгінгі күннің көптеген мәселесі шешімін табар еді!

Толығырақ ...

Ммм, қиналып кеттім дейсің бе?...

Ақша жетпейді. Баға қымбат. Базарға барсаң таразыдан жейді. Жарық, газ т.б. бағасы шарықтап барады. Құдай ауырпасын! Ауырсаң – ауырып бір қиналасың, емделіп бір қиналасың. Дәрі болса қымбат.

Осының бәрі мезі етті ме?

Бүгінгі күні көп адам осыны ойлап: «Неге осылай болып кетті?»,-дейді де жауап таба алмай қиналады. Ал негізі бұл сұрақтарға жауап беру тым жеңіл!

Дүниедегі барша қиыншылық пен ауырпашылық – адамдардың күнәсі салдарынан. Ол: имансыздық, қиянат, көреалмаушылық, зұлымдық т.с.с.

Алла Тағала айтады:

وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ

«Бастарыңа келген бір ауыртпашылық қолекі істегендеріңнің салдарынан». («Шура», 30 аят)

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ 

«Адамдардың қолекі істегендерінің кейбірінің сазайын татыру үшін құрылықта әрі теңізде бұзықтық шықты. Мүмкін олар алған беттерінен қайтар». («Рум», 41 аят)

Толығырақ ...

Бала тек қарны ашқаннан жыламайды!

Мүминдердің анасы айша (родиял-лаһу ъанһа) айтады:

دخل النبي صلى الله عليه وسلم فسمع صوت صبي يبكي فقال ما لصبيكم هذا يبكي فهلا استرقيتم له من العين

«Нәби (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) кіріп жылаған сәбидің естиді де: «жылайтындай мына сәбилеріңе не болған? Оған көзден дем салмадыңдар ма?»,-деді». (Ахмад) 

Расында да кей жағдайда ата-ана баланың не себепті жылап жатқанын түсінбей жатады. Болмаса ыстығы да, жоқ, қарны да тоқ. Өкінішке орай діннен алыстау себебінен тіл-көз деген мәселе ата-аналардың назарынан тыс қалып жатады. Әйтпесе тіл-көз тию – ақиқат нәрсе.

Толығырақ ...

Еймендіктің жүректілігі

Оқиғаға куә болған Таус ибн Кәйсан (рохматул-лаһи ғаләйһи) айтады: «Өзінің жендеттігімен белгілі болған Хажжәж ибн Юсуф умра амалын орындау үшін шығады. Хажжәж жанында нөкерлері болады.

Тауафты орындау барысында Хажжәж Ибраһим (ғаләйһис-саләм) мақомының жанында екі рәкәғат намазын оқу үшін тұрғанда нөкерлері қаруларын жерге қояды.

Хажжәж екі рәкәғат намазын оқып, мақомның жанында отырған кезде тауафты орындап жатқан йемендік бір адам Ибраһим (ғаләйһис-саләм) мақомының жанынан өтіп бара жатады. Ол мақомның жанында Хажжәждің отырғанын білмеген еді. Еймендікті көрген әскер Хажжәжды қоршап тұра қалады да йемендік ұстап қалу әрекеті үстінде Хажжәждың үстіне құлайды. Мұндай кенеттек болған жағдайдан шошып кеткен Хажжәж: «Ұстаңдар оны!»,-деп бұйырады. Нөкерлері еймендікті шап береді. Сонда Хажжә: «Оны бері алып келіңдер!»,-дейді.

Нөкерлері йемендікті алдына алып келгенде Хажжә: «Сен менің кім екенімді білесің бе?»,-деп сұрады.

- Жоқ, білмеймін.

Сонда Хажжәж одан: «Еймендегі сендердің әміршілерің кім?»,-деп сұрайды.

- Мухаммад ибн Юсуф, Хажжәдің бауыры, дәл сол ағасы тәрізді, тіпті одан өткен залым.

- Сен мен сол Мухаммадтың ағасы екенін білмедің бе?

- Сен Хажжәжсің бе?

- Иә.

- Сен де, бауырың да қандай сұрқия едіңдер.

- Йемендегі менің бауырымның ахуалы қалай?

- Мен Ейменнен кетіп бара жатқанымда ол семіз, мешкей еді.

- Мен сенен оның денсаулығы жайында емес, оның әділдігі жайында сұрап тұрмын.

- Ол – әділетсіз әрі залым.

- Ол менің бауырым екенін білмедің бе? Сен менен қорқасың ба?

- Ей, Хажжәж! Баурың сенен абыройлы дейсің бе? Қазір жалғыз Алла Тағаланың алдында тұрған менен абыройлы дейсің бе?» 

Таус (рохматул-лаһи ғаләйһи) осы жерде: «Йемендіктің Хажжәжға айтқан сөзін естіп тұрған менің төбе шашым тік тұрды»,-деп, кейін әңгімесін жалғастырып былай деді: «Хажжәж йемендікті еркіне жіберді, ал Хақ Тағаладан өзгеден қорықпаған еймендік тауафын жалғастырды». 

Толығырақ ...