Құран-хатымға қатысты он мәселе

Биылғы КВ карантині ахуалы тіршілігімізге көптеген өзгеріс алып келді. Соның бірі – мешіттер уақытша жабылуы себебінен Құранды онлайн хатым ету.

Шынын айту керек, арамызда «Құран-хатымның» не екенін білмейтіндер баршылық. Сондықтан олар үшін карантин кезіндегі онлайн Құран-хатымы таңсық дүние болып жатқаны айдан анық! Осы жағдайды ескере отырып, Құран-хатымның не екенін түсіндіруді жөн көрдік!

1. Құран-хатым – екі сөзден құралған сөз тіркесі. Құран – Құран. Хатым – арабтың сөзі. Мағынасы: аяқтау, тәмамдау. «Құран-хатым» сөзінің ұғымына келер болсақ, бұл (сөзбе-сөз) «Құранды бастан-аяқ оқып тәмамдау» дегенді білдіреді.

Демек, Құран 114 сүреден тұрса, оны «Фатиха» сүресінен бастап, соңғы «Нас» сүресіне дейін оқып шығуды «Құран-хатым» деп айтады.

Әдетте Құран-хатымды «Құран түсіру» деп айтады. Екі сөздің де ұғымы бір – Құранды бастан-аяқ оқып шығу.

2. Құран-хатымның мерзімі мен мөлшері. Құранды әркім өз ахуалына қарай хатым етеді (бастан-аяқ оқып шығады). Бұл жағдай әркімнің Құран оқуды меңгеру деңгейіне байланысты. Сондықтан әдетте медресе, ұстаз көрген адамдар, мысалы, медресе ұстаздары мен шәкірттері, мешіт қызметкерлері т.с.с. Құранды қысқа мерзімде хатым етеді. Қысқа мерзім – 1-2 күн, 1 апта, 1 ай т.с.с.. Мәселе, уақыттың ыңғайында.

Тарихқа келер болсақ, Исламның бастапқы дәуiрiнде өмiр сүрген мұсылмандар өздерiнiң шама-шарқына қарай күн-түн демей, тiптi сапарда болған уақытта Құранды хатым ететiн. Мәселен, кейбiрi Құранды 1-2 айда бiр рет хатым етсе, кейбiрi ай сайын хатым ететiн. Сонымен қатар олардың кейбiрi Құранды әрбiр он немесе сегiз күн сайын хатым етсе, басым көпшiлiгi Құранды жетi немесе үш күнде бiр рет хатым ететiн. Сондай-ақ олардың ішінде Құранды күнделікті бiр, екi, үш рет хатым еткендерi болған. Мысалы, имам Хасан ибн Ахмад Әс-Суфидiң бiр тәулiкте сегiз рет хатым еткенi белгiлi. Сонымен қатар Исламның бастапқы дәуiрiнде өмiр сүрген мұсылмандардың iшiнде Құранды екі намаз арасында хатым еткендерi де болған. Намаздың бiр рәкәғатында Құранды хатым еткендердiң саны тiптi көп. Мысалы, Осман ибн Аффан, Тамим Ад-Дари, Сағид ибн Жүбайр (родиял-лаһу ғанһум) т.б..

3. Хатымды бастау және аяқтау уақыты. Хатымды бастау және аяқтау мәселесiне келер болсақ, бұл Құран оқушының өз еркiнде болған iс. Мәселен, Құранды аптасына бiр рет хатым етудi әдет еткен Осман ибн Аффан (родиял-лаһу ғанһу) хатымды жұманың түнiнде бастап, бейсенбiнiң түнiнде тәмамдайтын. Имам Әбу Хамид Әл-Ғазали хатым уақытына қатысты: «Хатымды бiр рет түнде, бiр рет күндiз еткен абзал»-деген.

4. Құранды хатым етудің ең абзал мезгілі мен орны. Ең абзалы – Құранды намазда тұрып, яғни намазда тұрып хатым ету. Бұған мысал ретінде тарауихтегі хатымды айтса болады.  Бұның артықшылық тұстары баршылық! Мәселен, Құран хатымы пенденiң намазда ұзақ уақыт бойы тұруына себеп. Бұл мәселеге қатысты Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Намаздың абзалы – ынтамен ұзақ оқыған намаз»-десе, ғалымдар: «Намазды сәжде немесе басқа әрекетті орындаумен ұзартқаннан гөрi, Құран оқумен ұзартқан абзал»-деген.

Ескерту: ханафи мазһабы бойынша, Құранды бастан-аяқ жатқа білмеген адам, Құранды намазда жүзінен оқып хатым етуіне болмайды.

Әрине, Құранды намазда тұрып хатым ете алмағандар, оны намаздан тыс хатым етсе болады. Исламның кеңшілігі осындай!

Намаздан тыс хатым етудiң ең абзал уақыты – түн мезгiлi. Сондай-ақ, түннiң соңғы бөлiгi бастапқы бөлiгiнен абзал. Ал, күндiз таң намазынан кейiн хатым еткен жақсы.

Сонымен қатар, ғалымдар аптаның дүйсенбi, бейсенбi және жұма күндерi, Арафа (арапа) күнi, Зүл-Жижжәң айының бастапқы он күнiнде, Рамазан айының соңғы он күнiнде және Рамазан бойы хатым етудi құптаған.

Ескерту: жоғарыда айтылған шариғаттың хатымға қатысты үзiлдi-кесiлдi үкiмiне жатпайды. Пайдалы кеңес ретiнде қабылданған жөн. Яғни,әркiм өзi қалаған уақытта хатым етуге құқылы.

5. Құран-хатым не үшін жасалады? Оның қандай пайдасы бар? Құран – Алланың сөзі. Сондықтан Құранның шарапаты екі дүниеге де тиесілі. Айтар болсақ, Құран оқылғаннан кейін етілген дұға қабыл, Құран тіршілікке береке алып келеді, бәленің бетін қайтарады, дертке шипа (дем салу), о дүниелі болғандардың қабыр азабынан сақтайды. Мына пәниде Құранды көп оқыған пенде үшін, Құран Қияметте шапағатшы болып келеді. Пенденің жәннаттағы дәрежесі пәниде оқыған Құранымен байланысты.

Хадисте айтылғандай, Құранның әрбір әрпі үшін 10 сауап жазылады. Ал Құранда 77 мыңнан астам сөз, 320 мыңнан астам әріп бар екенін ескерсек, Құранды бастан-аяқ оқығанның сауап саны қанша болмақ!

6. Неге Құран-хатым марқұмдарға бағышталады? Жоғарыда айтылғандай, Құранның шарапаты екі дүниеге тиесілі. Мына пәниде Құран тірілерді тура жолға бастаса, о дүниелі болғандарды қабыр азабынан сақтап, жатқан жерлерін нұрландырады. Басқаша айтқанда, біз мына пәниде тамақ, киімге мұқтаж болсақ, о дүниелі адам рухани азыққа, яғни сауапқа мұқтаж. Сондықтан Құран оқып, марқұмдар үшін дұға етіп, оқылған Құранның сауабын оларға бағыштап жатсақ, олардың рухани азықтағы қажеттілігін өтеп жатқан боламыз!

7. Құран-хатым қалай бағышталады? Марқұмдарға Құран-хатым сауабын бағыштағысы келген адам күнделікті жағдайына (мүмкіндігіне) қарай күнделікті Құран оқиды. Мысалы, ол бір аят, бір сүре, бір бет, бір пара т.с.с. болуы мүмкін. Күнделікті оқыған кезде «пәленше марқұмға бағыштаймын» деп оқыса болады. Сондай-ақ Құранды хатым етіп болып, яғни бастан-аяқ оқығаннан кейін де әруақтарды атап, бағыштай берсе болады. Бұл мәселеге қатысты шариғаттың бір қатаң ұстаным жоқ. Мәселе, Құран оқыған адамның ниетінде.

8. Құран-хатым дұғасы. Құранның кейбір нұсқаларының соңғы беттерін қарайтын болсаңыз, онда «Хатым дұғасы» болады. Сонымен қатар, Құранның түрлі нұсқаларында түрлі хатым дұғасы ұсынылған. Бұның мәнісі: Құран аяттары мен хадистерде «Хатым дұғасының» үлгісі жайында айтылмаған. Демек, Құранның кейбір нұсқаларының соңындағы «Хатым дұғасы» ғалымдардың құрастырып, жазғаны. Осының өзі қарапайым жұрттың Құран оқығаннан кейін дұға етуіне қолайлы жағдай тудырады.

Хатым етіп жатқан адам Құран-хатым дұғасын Құранды әр оқығанда оқуы шарт емес, оқымаса оқасы жоқ. Бұл әркімнің өз еркіндегі іс! Дегенмен, Құран оқығаннан кейін дұға етуді әдет еткен жөн. Себебі, Құран оқығаннан кейін дұға қабыл! Сондай-ақ, Хатым дұғасын Құранды бастан-аяқ оқып болғаннан кейін бір-ақ оқыса болады.

Хатым дұғасын арабша айту шарт емес. Мәселе, пенденің ниет, ықыласында. Сондықтан арабша білмейтіндер хатым барысында қазақша дұға етсе болады.

9. Құран-хатым ететін адам саны. Құранды бір адам хатым етсе болады. Сонымен қатар жамағат болып (1, 2, 5 адам) хатым етсе болады. Мысалы, тарауих намазында имамдар Құранды ауысып оқиды. Бұл да хатымға жатады.

Бір күнде хатым ету керек болса, қазақ былай ететін. Әдетте, марқұмдарға Құран-хатым сауабын бағыштағысы келегн адам үйіне Құран оқитын ақсақал, молдаларды шақыратын. Олар өздерінің санына қарай Құранды бөліп оқитын. Мысалы, үш адам болса, он парадан, бес адам болса, алты парадан бөліп оқитын. Осы сауапты амалды жүзеге асыру үшін, хатым иесі оларға дастархан жайып, күтетін. Бұл жағдайда ол екі есе сауап алады. Біріншіден: Құран оқылуына себепкер болғаны үшін. Екіншіден: дастархан жайып, қонақ күткені үшін.

Әдетте, хатым жасайтындар азанда жиналып, сол күні хатымды тәмамдайтын.

10. Құран хатым етiлгеннен кейiн, дұға ету үшiн жиналу. Хатым дұғасына жамағат болып жиналу мустахабқа, яғни шариғат құптаған амалға жатады. Мәселен, Ибн Аббас (родиял-лаһу ғанһу) хатым дұғасына қатысуды әдет еткен.

Қатада Ат-Табиғи (родиял-лаһу ғанһу) айтады: «Әнас ибн Малик (родиял-лаһу ғанһу) Құранды хатым еткенде жанұясын жинап дұға ететiн».

Әл-Хакам ибн Ғутайба (родиял-лаһу ғанһу) айтады: «Мужәһид пен Ғабда ибн Әби Лүбаба (родиял-лаһу ғанһума) менi шақырып: «Бiз Құранды хатым етейiн деп едiк»-дедi».

Мужәһидтiң (родиял-лаһу ғанһу) өзi айтады: «Адамдар Құран хатымына жиналып: «Бұл – Алла Тағаланың рахметi жауған уақыт»-деп айтатын».

Ислам дiнiн қабылдағаннан кейiн қазақтардың салт-дәстүрiнде Құранды хатым ету және хатым дұғасына ғалымдар мен қарияларды шақырып, олардың батасын алу мақсатында дастархан жаю әдетi пайда болып, ол үрдіс осы күнге кейін жалғасын тауып келеді.

Сонымен қатар Құран хатымы тәмамдалатын күнi, егер сол күнi нәпiл оразаны ұстау мәкрүһ болмаса, ауыз бекіту мустахаб болады. Айтар болсақ, Талха ибн Мусарриф, Әл-Мусайиб ибн Рафиғ, Хабиб ибн Әби Сәбит (родиял-лаһу ғанһум) тәрiздi атақты куфалық табиғиндер осылай ететін.

Толығырақ ...

Өз қадірімізді білейік!

Лағнеті шайтан жәннат тұрғыны еді. Алла Тағала оған Адамға (ғаләйһис-саләм) сәжде ет дегенде, ол: «Ол – топырақтан, мен – оттан жаратылғанмын»,-деп керілді. Соның себебінен ол жәннаттан қуылып, мәңгі тозақы болды.

Алла Тағала адам баласын мәртебесін, ол жаратылған сәттен-ақ көтермеледі. Айтар болсақ:

1. Адам (ғаләйһис-саләм) жаратылғанда, Хақ Тағала періштелерге оған иіліп сәлем беруін бұйырды.

2. Алла Тағала Адамға (ғаләйһис-саләм) көптеген нәрсенің атауын үйретті. Ол атаулар періштелер үшін беймәлім еді.

3. Қателесіп, тәубесіне келген еді, күнәсін кешті.

4. Хақ Тағала адам баласын жер бетіндегі өзінің өкілі етті.

5. Адамдар тәулік бойы құлшылық етпеседе, періштелерге олар үшін үнемі дұға етуді бұйырып қойды.

Тағысы тағы бар!

Бірақ өкінішке орай, біз Алла Тағаланың назарындағы өз мәртебемізді бағаламаймыз. Жаратушы Иеміз бізге нәсіп еткен дәреженің қадіріне жетпейміз. Күнәға ойланбай барамыз. Осы жағдай адамның «ашрафул-махлүқин», яғни «жаратылғандардың құрметті» деген мәртебесіне лайық па?!

Толығырақ ...

Бүгінгі күніміз бізге нені міндеттейді?

Алла Тағала «Әнғам» сүресінің 43-аятында былай деген: «Бір таршылығымыз жеткен сәтте, олар бізге жалбарынса еді. Бірақ олардың жүректері қатып қалған және шайтан оларға істегендерін көркем етіп көрсетіп қойған».

Коронавирус! Әйгілі тұлғалар айтуынша мұндай жағдай да, індет де бұрын болмаған. Бір ғана көзге көрінбес жаратылыс бүкіл жоспарды бұзды. Жұмыс орындар жұмысы, сауда т.с.с. тоқтады. Миллиондаған адам дертке ұшырап, мыңдаған адам көз жұмды. Ал сен, мен, отбасымыз, Құдайға шүкір, аманбыз! Осы жағдай бізге Хақ Тағала шүкіршілік етуімізді міндеттемей ме?!

Толығырақ ...

Құранның шарапаты!

Құранды Алла Тағаладан Пайғамбарымызға (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) жеткізген Жәбреил періште (ғаләйһис-саләм) періштелердің абзалы.

Құран түсе бастаған қасиетті Рамазан айлардың сұлтаны.

Құран түсірілген Қадір түні айлардың қайырлысы.

Құран уахи арқылы қабылдаған Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) адамзаттың асылы, пайғамбарлардың төресі, Хақ Тағаланың ең сүйікті жаратылсы.

Еншісіне Құран нәсіп болған мұсылман үмметі – үмметтердің абзалы.

Құран нұрын өзіне жайлатқан жүрек – дүниедегі жүректердің ең нұрлылы.

Құранға иман келтірген адам – адамдардың ең парасаттысы.

Құранды өзі үйреніп, кейін өзгелерге үйреткен – адамдардың жақсысы.

Толығырақ ...

ОСПАН БАТЫР

ХАЛИФААЛТАЙДЫҢОСПАНБАТЫРДЫҢШЕЙІТЕТІЛУІНЕБАЙЛАНЫСТЫ 1968 ЖЫЛЫТҮРКИЯДАШЫҒАТЫН "ТҮРІКЕЛІЖУРНАЛЫНДА" ( TURKELI DERGISI) TҮРІКТІЛІНДЕГІМАҚАЛАСЫНҚАЗАҚШАНАЗАРЛАРЫҢЫЗҒАҰСЫНАМЫН:

ОСПАН БАТЫРҒА КЕСІЛГЕН ӨЛІМ ЖАЗАСЫ ҚАРАРЫН ПАКІСТАНДА БОЛҒАН КЕЗІМІЗДЕ ҮРІМШІ РАДИОСЫНАН ЖАНДЫ ( ТІКЕЛЕЙ) ТЫҢДАДЫМ.

1948 - 1952 жылдарында Пакістанда едік. Шығыс Түркістаннан Пакістанға бұдан былай келіп-кеткен ешкім болмағандықтан Шығыс Түркістанда Коминист Қытай тарапынан қандастарымызға жасалып жатқан адамгершілікке симайтын зорлық-зомбылық, қинау, азаптау жəне жаппай қыру туралы аз да болса Үрімші радиюсынан мəлімет алып тұр едік. Мəліметтер өте қайғылы жəне ренішті еді.
Аса уайым жəне қыңжылумен Үрімші радиюсының берген хабарларын тыңдап мүмкіндігінше елден хабар алуға тырысуда едік.
28 ақпан 1951 күні Үрімші радиосының өте жаман бір хабарын естідік. Хабарда: "Оспан Исламұлының Шығыс Түркістанның Онтүстік Шығыс шеғарасы болған Мақай денілген жерде қолға түскенін, 15 наурыз 1951 күні Үрімшіге əкелініп, көшелерде аралатылатынын, 6 көкек 1951 күні Үрімшіде ашылатын Халық Өкілдерінің Мəжілісіне əкелініп əрбір өкіл тарапынан кінəленіп өлім жазасына кесілетінін жариялаймыз." Денілген.
Жəне 27 көкек 1951 күні Үрімші радиюсының мəлімдемесінде: " Ертең сағат 9 да бандит Оспан Исламұлы майдаңға əкелініп, халықтың алдында ашық түрде сотталып, өлім үкімі орындалады. Үкім радиюдан жанды түрде халыққа жеткізіледі.
Бұл қайғылы хабарды естігенде, жүрегіміз ауырып, қыңжылып сасып қалдық. Бұл күн, біз үшін асқар таудың басын қара туман шалғандай қаралы бір күн еді. Өйткені; Түрік Дүниесінің əсіресе Шығыс Түркістандықтардың халық қаһарманы ОСПАН БАТЫРДЫҢ залым, қанқұмар, қыпқызыл Қытай коминисттері тарапынан атылатыны жарияланған еді. Сағаттар тик тақ,тик тақ- деп, заман өте жылдам өтуде еді. Сол қаралы түнді де ұйықтамай, қыңжылып таң атырдық.
Ақыры 23 көкек 1951 күні сағат 9 да, өте ренішпен діңкеміз құрып, иығымыз түсіп, көзімізде жас радиюға құлақ түрдік. Міне көңіл келуін қаламайтын сағатта мəжіліс ашылды. Алдымен Коминист Қытай Армиясының Бас Қолбасшысы Атынан Уаң Жиң мəжілістің ашылу сөзін сөйлеп, артынан ОСПАН БАТЫРДЫ кінəледі. Одан кейін Жоғары Қылмыстық Сот Басшысы Бұрхан Шəһиди микрофонға шығып сол күнгі мəжілістің маңыздылығын айтып, о да ОСПАН БАТЫРДЫ кінəледі.
Бұдан кейін сатқын əрбір ұлт өкілдері ОСПАН БАТЫРҒА қарсы сөз сөйлеп, наразылықтарын білдірді.
Соңынан сатқын Бұрхан Шəһиди тағы микрофонға шығып, сөз алғанда, сағат 10 нан 55 минут өткен еді.
Сатқын Бұрхан Итше былай қабуда еді: "АҚШ пен Жаң Кей Шектің испиюны жəне халқымыздың жауы болған ОСПАН ИСЛАМҰЛЫ ортаға əкелінсін" деді.
Нəтижеде ең алдында ОСПАН БАТЫР болып, барлық айыпталушылар ортаға əкелінген кезде, майдандағы абыр-дабыр, шу-айқай басылды. Тек қана айыпталушылардың қол-аяқтарындағы көзірмен кісеннің дауысы естілді.
Радиюдан тыңдап отырған біздер де сол сəтте, түгелдей үнсіз күйде болып, көз жасымызды тия алмадық. Біз үшін сол минуттар сабыр етуі зор жəне əсте ұмытылмайтын аса қасіретті минуттар еді.
Кенеттен Үрімші радиюсының дауысы үзіліп кетті. Ақыры алаң жəне қобалжуда болған біздер, бұл аянышты оқиғаны соңына дейін тыңдая алмадық.
1 мамыр 1951 күні Үрімші радиюсының хабарынан ұққанымызға қарағанда ОСПАН БАТЫР атылатын кезде кенеттен қатты боран соғып, жауын жауғандықтан радиюның дауысы үзіліп кеткен екен. Негізі бұл Алланың қалауы еді!
Осылайша халық қаһарманы ОСПАН БАТЫРдың коминист қытайлар тарапынан жабайылықпен атылуы, жалғыз ғана Түркістандықтар үшін емес, Түрік Дүниесі үшін де үлкен бір қаза болды. Бірақ тарихтағы тиісті орнын алатын ОСПАН БАТЫР түрік халқының жүрегінде мəңгі сақталады.
28 көкек 1952 күні Пакістанның Пəшəуір қаласында "Шығыс Түркістан Қазақ Босқындар Қоғамы" атынан қоғам үйінде ОСПАН БАТЫРДЫҢ шейіт етілуінің бірінші жылында тұңғыш рет ОСПАН БАТЫР жəне Шығыс Түркістан Үкіметінің Қаржы Министрі Қ. ЖАНЫМХАН марқұмдардың аруақтарына арнап еске алу күні тертіп еттік.
Барлық Шығыс Түркістандық бауырларымыздың қатысуымен бұл еске алу күнінде арнайы Құран қатым түсіріп, ОСПАН БАТЫРДЫҢ өмірі жəне ұлт-азаттық күресі жайында баяндамалар жасалды. Кейінгі жылдарда да əр жерде, əр заман бұл қаралы күннің азасы тұтылуда жəне халық қаһарманы ОСПАН БАТЫР өте ықылас əрі құрметпен еске алынуда.

Бүгін ОСПАН БАТЫРДЫҢ шейіт болуының 18 ші жылында үлкен мүжаһидті көпшілік болып қайта еске аларда Алла Тағаладан марқұмға мол, мол рақмет тілеймін.

ХАЛИФА АЛТАЙ

Қуат Қабдолданың фейсбуктағы парақшасынан

Толығырақ ...

Қарыздың қасіреті!

Имам Насаи (рохматуллаһи ғаләйһи) Мұхаммед ибн Жәхштан (родиял-лаһу ғанһу) риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) былай деген: «Жаным билігінде болған Алла Тағаламен ант етемін! Біреу Алла жолында соғысып жан тапсырса, кейін қайта тіріліп, тағыда Алла жолында соғысып жан тапсырса, содан соң қайта Алла жолында соғысып жан тапсырсада, қарызын өтемейінше жәннатқа кіре алмайды».

Ал имам Муслим (рохматуллаһи ғаләйһи) риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Шаһидтің қарызынан өзге барша күнәсі кешіріледі»,-деген.

Осы хадиске түсінітеме бере отырп, имам Науауи (рохматуллаһи ғаләйһи) былай деді: «Бұл хадис – адамдардың ақысына қатысты ескерту болып табылады. Дін жолында соғысу, шаһид болу т.с.с. игі амалдар Алла Тағаланың ақысын өтегенімен, адамдардың ақысын өтегенге жатпайды».

Имам Ибн Хажәр (рохматуллаһи ғаләйһи) айтады: «Бұл хадис қарыз мәселесінің маңыздылығына ишара. Сондықтан қажет болмаса, қарызға жолмаған дұрыс».

Имам Ибн Мажәһ риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм): «Қайтармау ниетімен қарыз алған адам, Қияметте Алла Тағаламен ұры болған халде жүздеседі»,-деген.

Тарихтан Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) қарызы бар мәйіттің жаназасын оқымағаны мәлім. Осының өзі жоғарыда айытлғанды растай түседі!

Негізі, біз көп жағдайда бір мәселеге дүнийауи тұрғыдан баға беріп, оның ақыреттік жайын ойламаймыз. Дәлел керек пе?! Мысалы, көшеден ақша, телефон тауып алсақ, оны қалтаға лып еткіземізде, ол жерден зымыраймыз. Біздің ойымызша біз бір олжаға қол жеткізген боламыз. Немесе үкімет қызметіндегі біреу пара алып, қазынаға қол сұғып жатады. Оның ойынша бұл – табыстың бір жолы. Көшеден бір телефон тауып алып, оны иеленіп алсаңда, қазынадан ақша ұрласаңда, мұның бәрі пәнилік. Яғни, Ақырет үшін пайдасы жоқ! Өйткені біреудің мүлкін зұлымдықпен иеленіп жатырсың. Қараптан-қарап  тұрып, біреуге қарыз болып жатсың. Ең күйініштісі, сен бұл қарызды Ақыретте сауабыңмен өтейсің. Сауабың жетпесе, өзіңе зат иесінің күнәсін артасың. Нәтижеде, сауабыңнан айырылып, жәннатқа кіре алмай қалуың әбден мүмкін!

Алла Тағала баршамызды мына пәниден қарызсыз өтуді нәсіп етсін! Әмин!

Толығырақ ...