Из истории поста

В хадисе, переданном Имамом Абу Даудом, Муаз ибн Джабаль (да будет доволен им Аллах) говорит о трех стадиях предписания поста: Муаз ибн Джабаль (да будет доволен им Аллах) сказал: «В начале Посланник Аллаха (да благословит его Аллах и приветствует) в каждом месяце постился три дня, а также постился в день ашура. Всевышний Аллах ниспослал следующий аят: «О вы, которые уверовали! Вам предписан пост, на определенное количество дней, подобно тому, как он был предписан тем, кто жил до вас, быть может вы станете богобоязненными. А если кто-либо из вас болен или находится в пути, то следует поститься в другое время. А тем, которые способны поститься, но пропускают по неизлечимой болезни или старости, надлежит во искупление пропущенного поста накормить бедняка».[1] После ниспослания этих аятов желающий соблюдал пост, а кто не желал, тот не постился, но во искупление каждого дня поста, который не соблюдался, он должен был накормить одного нуждающегося. Такова была следующая стадия поста. Затем Всевышний Аллах ниспослал этот аят: «Рамазан – месяц, в котором был ниспослан Коран – истинное руководство для людей, разъяснение прямого пути и различение между истиной и ложью. И пусть тот из вас, кто застанет Рамазан, пусть соблюдает пост. А тот, кто болен или же в пути, пусть постится столько же дней в другие дни».[2] После ниспосылания этого  аята соблюдение поста предписывалось каждому, кто достигал Рамазана, путнику разрешалось восполнить пост в другие дни, престарелым же людям было позволено не соблюдать пост».[3]

Пояснение: в хадисе, который передал имам Ахмад (рохматуллахи аляйхи), сказано о том, что после совершения хиджры Посланник Аллаха (да благословит его Аллах и приветствует) на протяжении семнадцати месяцев, начиная с рабигуль-аууаль до месяца Рамазан, каждый месяц постился три дня, а также соблюдал пост ашура.[4] Затем были ниспосланы, сначала, 183-184 аяты, а затем 185-ый аят суры «Аль-Бакара», после чего пост был предписан тем, кто не был в пути, и чье здоровье позволяло поститься, а больным и путникам было позволено восполнение пропущенного поста в другие дни. Наряду с этим престарелые люди, которые не были в состоянии поститься, в качестве искупления, должны были накормить нуждающихся.

Таково было постепенное предписание поста. Из истории известно, что также, поэтапно, был предписан намаз, также поэтапно был наложен запрет на употребление алкогольных напитков. Все это является признаком безграничной милости Всевышнего Аллаха!

Из сказанного выше следует, что:

1. В начале мусульмане ежемесячно постились по три дня, а также соблюдали пост дня ашура;

2. Затем можно было поститься или же не соблюдать пост, но те, кто не постился, должны были накормить столько нуждающихся, сколько дней они не соблюдали пост;

3. После этого пост был предписан тем, кто был в состоянии поститься, а путникам, престарелым людям, а также больным, было разрешено восполнять пост в другие дни или же восполнять пост согласно предписаниям шариата.



[1]«Аль-Бакара», 183-184 аят.

[2]«Аль-Бакара», 185 аят.

[3]‏سُنَنُ أبي دَاوُد، 28ت/28 م باب كيف الأذان؟، الحديث رقم 507

[4]«Муснаду аль-имами Ахмад»

Толығырақ ...

Ораза – Исламдағы бес парыздың бірі

قال رسولُ الله صلَّى الله عليه وسلم: بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ الله وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ رَسُولهُ، وِإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Нәби (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) айтады: «Ислам бес нәрсеге құрылған:

- «Алла Тағаладан басқа тәңiр жоқ, Мухаммад с.ғ.с. Оның құлы, әрi Елшiсi»-деп куәлiк ету;

- Намаз оқу;

- Зекет беру;

- Қажылыққа бару;

- Рамазан айында ораза ұстау».

Хадистi Ибн Омардан (родиял-лаһу ғанһу) Имам Бухари риуаят еттi.[1]

Түсініктеме: Исламды ғимарат ретінде бейнелейтін болсақ, бұл хадисте зікір етілген бес амал сол ғимараттың діңгегі тәрізді. Оның бірі болмаса, ғимарат күйреп қалады.[2] Исламды түсіндіру мақсатында Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) осындай бейнелі мысалға жүгінді.[3]

Исламда құлшылық үш түрлі жолмен орындалады: денемен, малмен, дене және малмен.

Дене құлшылығы: кәлиманы айту, намаз оқу, ораза ұстау т.с.с.;

Малмен орындалатын құлшылық: зекет, садақа беру;

Дене және малмен орындалатын құлшылық: қажылық.[4]

Көріп тұрғанымыздай, бұл хадис дінімізді бейнелейтін екі мәселені баяндап тұр. Бір жағынан: Исламда құлшылықты орындау жолын баян етсе, екінші жағынан: Исламның негізін құрайтын бес түрлі парызды көрсетіп тұр. Ол:

- иман;

- намаз;

- зекет;

- қажылық;

- және ораза.

Сөз соңы ретінде айтарымыз: дінімізде «парыз» деп белгіленген құлшылықтың парыздығын жоққа шығару – ауыр күнә. Тіпті, парыздың парыздығын саналы түрде жоққа шығарған адам діннен шығады. Сондықтан парыздың маңыздылығына немқұрайлы қарауға болмайды. Бұл: «Әй, қойшы соны! Айта береді. Жүр ғой анау қаншама адам ораза ұстамай-ақ»,-дейтіндерге қатысты. Болмаса, ораза – парыз, парыз – мойындағы қарыз! Олар бұл сөзді білімсіздіктен, түсінбей айтып тұр деп үміттенуден өзге ылажымыз жоқ!



[1]‏صحيح البخاري، 1 - باب الإيمان، وقول النبي صلى الله عليه وسلم: بني الإسلام على خمس، الحديث رقم 8

[2]«Сахих Әл-Бухари»

[3]«Файдул-Қадир, шарху Жәмиғис-сағир»

[4]«Файдул-Қадир, шарху Жәмиғис-сағир»

Толығырақ ...

Иманның тартымдылығы неде?

عن أنس عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حِلاَوَةَ الإِيمَانِ: أَنْ يَكُونَ اللهُ وَرَسُولُهُ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحْبُّهُ إِلاَّ للهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) айтады: «Бойында мына үш нәрсе болған адам иманның тартымдылығын сезiнедi. Ол: Алла Тағала мен Оның елшісін барлық нәрседен артық жақсы көру. Бiреудi тек Алла Тағаланың разылығы үшiн жақсы көру. Қайта күпiрлiкке түсуді отқа тасталуын қаламағанындай қаламау».

Хадистi Әнастан (родиял-лаһу ъанһу) Имам Бухари риуаят еттi.[1]

Жүрекке иман ұялағаннан кейін пенде имандылықтың тартымдылығын сезіне бастайды. Осы себептен ғалымдар «иманның тартымдылығын сезінуді» – Алла Тағалаға бойсұну және дін үшін түрлі машақатқа шыдап берудің ләзаттын сезіну деп түсіндірген.[2]

Алла Тағаланы және Оның елшісін жақсы көру:

- пәнилікті емес, бәлкім Ақыретті, Ақырет сауабын қалау.

- Алла Тағалаға бойсұну және Оның әмірлеріне қарсы келмеу. Пайғамбарды (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) жақсы көру де солай.[3]

- жүрек Раббы разы болған нәрсені қабыл етуі, Алла Тағала жақсы көргенді жақсы көріп, жеккөргенін жеккөру.[4]

- Алла Тағала мен пайғамбардың үкімін өзге талаптан үстем қою.

Әл-Қади (рохматул-лаһи ғаләйһи) айтады: «Махаббат – нәпсі бір нәрсені оның кемелдігі үшін қалауы. Пенде ақиқат кемелдік тек Алла Тағалаға тән, өзіндегі әрі өзгедегі кемелдік – Хақ Тағаланың бергені және Оның иелігіндегі нәрсе екенін білгеннен кейін тек Алла Тағала үшін жақсы көре бастайды. Міне, осы жағдай оның бойында Алла Тағалаға бойсұну сезімін пайда етеді. Осы себептен «Алла Тағаланы жақсы көру – Хақ Тағалаға бойсұну және Оның елшісіне еру» деп айтылады».[5]

Алла Тағаланың разылығы үшiн жақсы көру– яғни, достықтан дүниені мақсат етпеу.[6] Жалпы, мұсылманның әрбір амалы, тіпті сезімінің өзі Хақ Тағаланың разылығымен байланысты болуы тиіс. Мысалы, ата-анасын жақсы көрсе тек олар ата-анасы болғаны үшін емес, бәлкім ата-ананы құрметтеу Хақ Тағаланың әмірі болғаны үшін жақсы көреді. Ал ата-ананы құрметтеу – оларды жақсы көрудің бір үлгісі.

Пенде иманға келуі – Хақ Тағала оны Ислам арқылы тозақтан құтқаруын қалағанның белгісі. Иманға келгеннен кейін пенденің көзқарасы мен түсінігі күрт өзгереді. Бұрын бағалаған нәрселер құнсызданып, өзге өлшем пайда болады. Намаз оқып, ораза ұстай бастағаннан соң біреулердің түнгі ойын-сауық клубтан, арақ-шарап, құмар ойын, некесіз жүрістен бас тартатыны осы себептен. Мұндай пенденің күнделікті құлшылығы күннен-күнге оның көкірек көзін оятып, нәтижеде ол тек шариғат бұйырған нәрселерді бағалай бастайды. Соңында бірте-бірте тұрақталған иманы оған күпірлікті және онымен байланысты ұятсыз және арсыз нәрсенің бәрін жеккөрінішті етіп көрсетеді. Нәтижеде иманды пенде Қияметтегі жарқын болашағын күпірлік түнегі мен тозақ азабына тең көрмейді.



[1]‏صحيح البخاري، 8 - باب: حلاوة الإيمان، الحديث رقم 16

[2]‏صحيح البخاري

[3]‏تحفة الأحوذي

[4]‏صحيح مسلم بشرح النووي

[5]فيض القدير، شرح الجامع الصغير

[6]‏صحيح البخاري

Толығырақ ...

Тағдырға иман

Мүмин пенде дүниедегі барлық нәрсе тек Хақ Тағаланың қалауымен болатынына сенеді де «былай етсем – былай болар еді» деген ойдан барынша аулақ болады. Өйткені:

ما شاء الله كان وما لم يشاء لم يكن

«Алла Тағала қалағаны болып, қаламағаны болмады». Басқаша айтар болсақ: Хақ Тағаланың қалағаны болады да, қалмағаны болмайды.

Мұсылманның осы сенімі «тағдырға сенім» деп айтылады.

Айта кететін нәрсе – өлім мен тағдырдың арасында тығыз байланыс бар. Бір ғана мысал: атеисттер адамның өліміне қарттық себеп дейді. Алайда қартаймастан, мәселен ауру-кеселден немесе түрлі апаттан көз жұмып жатқан қанша ма адам бар? Келесі мәселе – біреу 70 жасында көз жұмса, біреулер 100 жыл өмір сүріп жатады. Қарттықтан өлетін болса неге сол жүз жасағандар 70 жасында өліп қалмайды?! Сондықтан «адам қарттықтан өледі» деген ой ақиқатқа қайшы. Ақиқаты – адам Алла Тағаланың қалауымен жан тапсырады. Барлық адам Алла Тағаланың белгілеген тағдырына сай мөлшерде өмір сүреді. Себебі Пайғамбарымыз (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм):

لَا تَسْتَبْطِئُوا الرِّزْقَ فَإِنَّهُ لَمْ يَكُنْ عَبْدٌ لِيَمُوتَ حَتَّى يَبْلُغَهُ آخِرَ رِزْقٍ هُوَ لَهُ

«Ризық-несібелеріңді асықтырмаңдар! Себебі соңғы ризық-несібесі жетпейінше пенде өлмейді»,-деген.

Демек, кез келген адамның ғұмыр мөлшері Хақ Тағала белгілеген ризық-несібесіне, яғни тағдырға байланысты.

Толығырақ ...

Төрт нәрсеге нанбайынша...

Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) айтады:

قال رسولُ الله صلى الله عليه وسلم: لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُؤْمِنَ بِأَرْبَعٍ: يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللهِ بَعَثَنِي بِالْحَقِّ وَيُؤْمِنُ بِالْمَوْتِ وَيُؤْمِنُ بِالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ ويُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ

«Төрт нәрсеге нанбайынша пенде иман келтірген болмайды. Ол: Алла Тағаладан басқа тәңір жоқ, ал мен – ақиқатпен жіберілген Оның елшісі екеніме иман келтіру. Өлімге, өлімнен кейін қайта тірілуге және тағдырға иман келтіру».

Хадистi Әлиден (родиял-лаһу ъанһу) Имам Тирмизи риуаят еттi.[1]

Иманның ақиқаты – осы хадисте айтылған төрт нәрсеге шәксіз нану.

Мүмин пенде Хақ Тағаланың жалғыздығына және Мұхаммед (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) – Оның елшісі екеніне нық сенеді. Шариғатта мұны «шаһада» деп те айтады.

Шаһада – куәлік ету.

Шаһада екі бөліктен тұрады. Бірінші бөлігі – Алла Тағалаға иман келтіру болса, екінші бөлігі – Мұхаммедтің (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) пайғамбарлығына иман келтіру. Шаһаданың бұл екі бөлігі бір-бірін толықтырады әрі бірі болмаса екінші жарамсыз болады.

Шаһаданы айтқан адам жүрегіндегі сенімін тілмен айтып растаған болады.



[1]‏تحفة الأحوذي للمباركفوري، 31 - كتاب القدر، 1231 - باب ما جاءَ أَنّ الاْيمَانَ بالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرّه، الحديث رقم 2170

Толығырақ ...

Иман деген не?

Расулуллаһ (солләл-лаһу ғаләйһи уә салләм) айтады:

عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَالْمَوْتِ وَالْحَيَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَتُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَالنَّارِ وَالْحِسَابِ وَالْمِيزَانِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ

«Иман дегенiмiз сен Алла Тағалаға, Қиямет күнiне, перiштелерге, Кiтапқа, пайғамбарларға, өлетiнiңе, өлгеннен кейiн қайта тiрiлетiнiңе, жәннат, тозақ, сұрақ-жауап пен амалдар өлшенетiн таразының бар екенiне сенуiң. Жақсылық пен жамандықтың тағдыры белгiленуi Алла Тағаладан деп бiлуiң».

Хадистi Ибн Аббастан (родиял-лаһу ъанһу) Имам Ахмад риуаят еттi.[1]

Иман – сенім, наным.

Мұсылман адам бірінші мәселеде Хақ Тағаланың барлығына және Оның жалғыздығына шәксіз сенеді.

Қиямет (Ақырет) күні - адамдар қайта тіріліп, мына фәни дүниедеістеген амалдары үшін Алла Тағалаға жауап беретін күн. Ол күні Алла Тағаланың жарылқауына лайық болғандар жәннаты, азабына лайық болғандар тозақы болады.

Құранда Ақырет күніне сену талабы Алла Тағалаға иман келтіру әмірімен қатар келген. Сонымен қатар Жаратушы Ие көп нәрсенің болуына Қиямет күнімен ант етеді. Осының барлығы Қиямет күніне иман келтірудің маңыздылығына нұсқайды.

Мұсылман Құран Кәрим мен хадистің негізінде періште деген нұрдан жаратылған жаратылыс бар деп біледі. Періштелер Адамнан (ғаләйһис-саләм) бұрын, нұрдан жаратылған.[2] Олар жеп-ішпейді, ұйықтамайды. Олардың ер-әйелі болмайды. Олардың бойында адам баласындағыдай шәһуат (жыныстық қатынасқа деген әуестік, құштарлық) жоқ.

Періштелер Алла Тағаланың әміріне қарсы келмейді, қателеспейді, күнә істемейді.[3]

Періштелердің санын жалғыз Алла Тағала ғана біледі.[4]

Періштелер адамның амалын жазыуына қатысты түрлі пікір қалыптасқан. Соның бірі – адамның оң жағында періште, сол жағында лағынетті шайтан болады деген пікір. Періште адамды жақсылыққа тартса, шайтан жамандыққа тартады-мыс. Бұл пікір мүлдем қате. Адамның екі иық тарапында екі періштелер болады. Олардың міндеті: адамның жақсы-жаман амалдарын жазу. Оң жақтағы періште жақсы амалды, ал сол жақтағы періште жаман амалды жазады. Бұл періштелерден адам баласына келіп-кетер зиян жоқ. Өйткені олардың міндеті адамның жақсы-жаман амалын жазумен шектеледі.

Пайғамбарлардың міндеті – өз үмметіне Алла Тағаланың бұйрықтарын жеткізу.

Пайғамбарлар Хақ Тағаланың қалауымен қарапайым адамның қолынан келмейтін істерді істеумен ерекшеленеді. Ол «муғжиза» деп аталады. Муғжиза – олар Жаратушы Иенің ақиқи пайғамбар екеніне айқын дәлел.

Пайғамбарлар «мұсылманның» немесе «кәпірдің» пайғамбары болып бөлінбейді. Себебі, ешкім өздігінен пайғамбар бола алмайды.

Пайғамбар – Алла Тағаланың өкілі. Ал бұл өкілдікке Хақ Тағаланың өзі тағайындамаса, ешкім өздігінен Алла Тағаланың елшісі бола алмайды.

Мұсылман адам жәннат, тозақ, сұрақ-жауап, амалдар таразысы хақ деп біледі.

Тағдырға иман келтіру – иманның шарты және Ислам нанымының маңызды негіздерінің бірі. Тағдыр – Хақ Тағаланың белгілеген жүйе-қағидасы, өлшемі.[5]

Пенде дүниеге келместен бұрын ол мұсылман немесе кәпір болатыны, оның ризық-несібесі, өмір сүру мерзімі мен өлім сәті алдын ала Ләухүл-Махфузға жазып қойған.[6] Мұсылман осыған шын жүректен сенеді.



[1]‏مجمع الزوائد للحافظ الهيثمي، 1 - كتاب الإيمان، 7 - أبواب في أصول الدين، 3 - أبواب في فرائض الإسلام، 2 - باب منه، الحديث رقم 112

[2]«Бақара» сүресі, 30 аят.

[3]«Ағраф» сүресі, 206 аят.

[4]«Мүддәссир» сүресі, 31 аят.

[5]«Рағд» сүресі, 8 аят.

[6] «Хаж» сүресі, 70 аят.

Толығырақ ...