Құрбандықтың терісі

Құрбандықтың терісін мұқтаждарға садақа етіп берсе болады.

Құрбандықтың терісін сату немесе теріні илеуді кәсіп ететін адамдарға берген дұрыс емес. Себебі, Расулуллаһ (солләл-лаһу ъаләйһи уә салләм): «Құрбандықтың терісін сатқан кісінің құрбандығы жоқ есепті»-деген.

Құрбандықтың терісін сату немесе теріні илеуді кәсіп ететін адамға берген жағдайда терінің құнына тең келетін ақшаны немесе орнына басқа теріні садақа етеді.

Толығырақ ...

Түйе және ірі қара малдың еті қалай бөлінеді?

Шариғат бойынша түйе мен ірі қара малды жеті адам бірігіп құрбандыққа шалса болады.[1] Бұл мәселеде Жәбир ибн Абдуллаһтың (родиял-лаһу ъанһу) риуаяты дәлел.

Жәбир (родиял-лаһу ъанһу) айтады: «Худәйбия жылы біз Расулуллаһпен (солләл-лаһу ъаләйһи уә салләм) бірге құрбандық шалған болатынбыз. Сонда жеті адамнан бірігіп құрбандыққа түйе мен ірі қара мал шалынды».[2]

Біріккендер саны жетіден аз болса оқасы жоқ, бірақ жетіден асқаны дұрыс емес.[3]

Бірігіп сойылған түйе және ірі қара мал еті таразыға тартылып, тең бөлінеді.[4] Яғни, қанша адам біріккен болса, әрбіріне тең үлес берілуі тиіс. Бұл – шарт. Бұл тым нәзік мәселе. Осы себептен көзбен өлшеп шамалап бөлуге болмайды. Болмаса бір-бірінің ақысын жеген болады.

Құрбандық ету таразыға тартылып бөлінген жағдайда малдың бас, тұяқ, терісін біреудің үлесіне қосылады. Себебі, оны бөліп тарту мүмкін емес. Дегенмен, ең дұрысы – біріккендердің атынан мұқтаж біреуге құрбандық еті ретінде беріп, кейін қалған етін таразылап бөлү.

Мал сойылғаннан кейін біріккендердің арасында түсінбеушілік тумау үшін малды сатып алудан бұрын ақша, ет мәселесін өзара келісіп алған дұрыс.[5]

Біреу өзгелермен қосылып құрбандық ету ниетімен мал сатып алып, кейінен соған серік ісздеуі дұрыс емес. Абзалы – сатып алудан бұрын бірігу. Бірақ: «Өзім құрбандық етемін»-деген ниетпен сатып алып, сол сатып алынған малға өзгелер қосылса қате болмайды.

Бұл жерде бар мәселе ниетте болып тұр. Бірінші жағдайда: «Сатып аламын, кейін қосылатын адам іздеп табамын»-деген ниет болып тұр. Ал екінші жағдайда: «Тек өзім соямын»-деген ниет. Көріп тұрғанымыздай екі ниет екі түрлі.

Егер біріккендердің бірі құрбандық шалынбастан бұрын қайтыс болып кетсе, оның мирасқорлары: «Құрбандықты соның және өз аттарыңнан шала беріңіз»-десе, дұрыс болады. Себебі, адам өзгергенімен мақсат өз қалпында.

Бұл жағдайда жантәсілім болған адамның мирасқорлары еттен өз үлесін талап етуі дұрыс емес. Кәпір туысы талап етсе де солай. Себебі, мирасқорлықта кәпір туыс есепке алынбайды.

Біреу о дүниелі болып артында әйелі мен ұлы қалса, ұлы әкесінен қалған жалғыз түйені құрбан ете алмайды. Себебі, шариғат бойынша ердің әйеліне мирастың сегізден бірі тиесілі болады. Ал сегізден бір бөлігі жеті бөліктен аз. Яғни, бұл жерде үлес теңдігі болмай тұр.



[1]«Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[2]Жәбирден (родиял-лаһу ъанһу) Имам Муслим риуаят етті. («Сахиху Муслим», «Хашиятус-Санади ъалән-Насаи»)

[3]«Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[4]«Мухтасарүл-Қудури», «Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[5]«Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

Толығырақ ...

Құрбандықты кім бауыздайды?

Құрбандық шалу – өте сауапты құлшылық. Осы себептен құрбандықты қолынан келсе құрбандық иесі бауыздағаны абзал. Болмаса сенімді мұсылман бауыздай береді. Бұл жағдайда малдың иесі жанында тұрғаны абзал.[1] Себебі, бұл мәселеге қатысты пайғамбарымыз Мұхаммед (солләл-лаһу ъаләйһи уә салләм) қызы Фатимаға (родиял-лаһу ъанһа) былай деген: «Уа, Фатима, құрбандығыңның жанына бар. Малың шалынып жатқанда өзің де сол жерде бол! Себебі, малдың әуелгі қан тамшысымен бірге барлық күнәларың кешіріледі».[2]

Құрбандықты өзге діндегілерге бауыздату дұрыс емес.[3]

Мал иесі құрбандықты өзге біреуге бауыздатқан жағдайда, бауыздағанның ақысын құрбандыққа шалынған малдың етінен бермейді.[4] Алайда, малды бауыздаған кісіге бауыздағанның ақысынан бөлек құрбандыққа шалынған малдың етінен садақа берсе рұқсат.[5]

Тақырыпқа қатысты ерекше ескертетін екі мәселе бар. Оның біріншісі: «Құрбандығын өзі бауыздамаған адам малды бауыздап жатқан адамның қолынан ұстап тұру керек екен»-деген сөз. Екінші мәселе: құрбандықтың басында Құран оқу. Бұл екі істің шарғи негізі жоқ![6]

Екі адам қателесіп бір-бірінің қойын бауыздап қойса, оқасы жоқ. Бұл жағдайда айып төленбейді, әрі басқа сатып алынбайды. Себебі, екі мал да құрбандық ниетімен алынған. Тек мал бауыздалғаннан кейін әркім өз малын алады. Бауыздалып еті жілік-жілікке бөлініп қойған жағдайда да осылай болады.

Егер малдары ауысып кеткені құрбандықтың еті желігеннен кейін анықталса, екі жақ бір-біріне өз ақысын кешіреді.

Егер құрбандыққа аталған мал қашып кетіп, орнына басқа мал алынғаннан соң жоғалған мал табылып қалса, құрбандыққа екеуі де шалынады. Себебі, екі мал да: «Құрбандық шаламын»-деген нәзір мәселесіне кіріп тұр.



[1]«Әл-Һидая», «Мухтасарүл-Қудури», «Әл-Лүбабу фиш-шархил-Китаб», «Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[2]Ъимран ибн Хусайннан (родиял-лаһу ъанһу) Имам Әл-Хаким риуаят етті. («Әд-Дурүл-Мансур фит-тафсири бил-ма`асур»)

[3]«Әл-Һидая», «Әл-Лүбабу фиш-шархил-Китаб», «Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[4]«Әл-Лүбабу фиш-шархил-Китаб», «Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[5]«Фиқһүл-ъибадат ъаләл-мазһабил-ханафи».

[6]«Әл-фиқһу ъаләл-мазаһибил-арбаъа».

Толығырақ ...

Құрбандыққа шалынатын мал қандай болуы тиіс?

Құрбандықмаңызды ғибадат түріне жататындықтан малдың дене мүшелерінің түгел болуына және дені сай болуына ерекше мән беріледі. Мазһабымызға қатысты шариғат үкімдерін баян ететін «Һидая», «Мухтасарүл-Қудури», «Әл-Лүбабу фишшархил-Китаб» кітаптарына сәйкес бойында төмендегідей нұқсаны болған мал құрбандыққа жарамайды:

1.      Екі немесе бір көзі соқыр;

2.      Өте арық;

3.      Сойылатын жерге жүріп бара алмайтын дәрежеде арық немесе ақсақ;

4.      Құлағы, құйрығы немесе басқа мүшесінің үштен бір бөлігінен көбі жоқ мал;[1]

5.      Желіні кесілген (қой мен ешкіде бір, сиырда екі желіні кесілген болса);

6.      Дәрі әсерімен желіні тартылған;[2]

7.      Нәжіс азықпен қоректеніп, көп уақыттан бері таза нәрсемен бағылмаған;

8.      Мұрны кесілген;

9.      Тісі жоқ;

10.Ауру мал.

Мүйізсіз, мүйізі сынған және ақталанған мал құрбандыққа жарайды.

Желіні тартылған кәрі мал мен емізулі төлі бар малды құрбан ету – мәкрүһ.[3]



[1] мысалы, кесілген болса. Егер жартысынан көбі бар болса құрбандыққа жарайды.

[2] яғни, сүт шықпаса.

[3] мәкрүһ – жек көрінішті амал..

Толығырақ ...

Құрбандықтың хикметі (мәнісі)

Құрбандықтың мән-жайы төмендегіше:

1. Дінге деген құрмет. Құрбандық шалу – азан, намаз сияқты мұсылмандықтың бір рәмізі. Ал мұсылмандықтың рәмізін құметтеу – дінді құрметтегенге жатады. Ал бұл өз кезегінде – имандылықтың белгісі. Негізінде дінге деген құрмет пен имандылықтың өзара байланысы тығыз. Сондықтан бұл екі мәселені бір-бірінен бөлек қарастыру дұрыс емес;

2. Хақ Тағалаға жақындау, Жаратушы Иенің разылығына лайық болу;

3. Мұсылмандардың бабасы Ибраһим пайғамбардың ғ.с. сүннетін тірілту;

4. Мұқтаж, кедейлердің көңілін аулау;

5. Бізге жануарларды бағындырып қойған Алла Тағалаға шүкіршілік ету. Хақ Тағала айтады: «Құрбандықты өздерің жеңдер әрі мұқтажға және мұқтаж емеске де жегізіңдер. Осылайша малды еріктеріңе бойсұндырып қойдық. Шүкір еткен боларсыңдар». («Хәж», 36 аят)

Толығырақ ...

Құрбандық тарихына шолу

Құрбандықтың тарихы Ибраһим (ғаләйһиссаләм) дәуіріне барып тіреледі.

Хазреті Ибраһим (ғаләйһиссаләм) ұлым болса оны Алла Тағала жолына құрбан етер едім деп нәзір еткен еді. Арада белгілі бір уақыт өткенде Ибраһим (ғаләйһиссаләм) ұлды болып, еткен нәзірін есінен шығарып қойды. Күндердің күнінде Ибраһим (ғаләй-һиссаләм) түс көріп, түсінде: «Балаңды құрбандыққа шаласың»-деп әмір етілді. Осыдан ол көрген түсін ұлы Исмаилға (ғаләйһиссаләм) айтты. Алла Тағала құдіретімен Исмаил (ғаләйһиссаләм) әкесінің ниетіне итағаттылық білдірді.

Ибраһим (ғаләйһиссаләм) Исмаилді (ғаләйһиссаләм) құрбан етуге қанша әрекет етсе де, пышақ өтпеді. Осы уақытта Ибраһим (ғаләйһиссаләм) ту сыртынан: «Аллаһу әкбар, Аллаһу әкбар»-деген дауыс естіді. Жалт қарап, құрбандыққа көк қошқар әкеліп тұрған Жәбрәилді (ғаләйһиссаләм) көріп: «Лә иләһә илләл-лаһу, уал-лаһу әкбар»-деді. Ал Исмаил (ғаләй-һиссаләм) әкесінің ниеті қабыл болып, өзі аман қалғанына шүкіршілік етіп: «Аллаһу әкбар, уа лил-ләһил-хәмд»-деп Алла Тағалаға мадақ келтірді. Осылай құрбандық адамзаттан малға ауыстырылды.

Бұл оқиға туралы Қасиетті Құран Кәримде былай делінген: «Ұлы өзімен бірге жүруге жарағанда[1] Ибраһим ғ.с.: «Ей, ұлым, сені түсімде бауыздағанымды көрдім. Бұл сөзіме не дейсің?»-деді. Ол: «Әкетайым, өзіңізге не әмір етілсе, соны орындаңыз. Алла Тағала қаласа, менің сабыр еткенімді көресің»-деді (102) Сөйтіп екеуі Хақ Тағаланың әміріне бағынып, әкесі оны етпетінен жатқызды (103) Біз оған: «Уа, Ибраһим! (104) Түсіңді іске асырдың»-дедік. Біз игі пенделеріміздің есесін осылай береміз. Ізгі іс істегендерді осылайша сынаймыз (105) Шын мәнінде бұл ауыр сынақ еді (106) Оны бір ғаламат құрбандықпен ауыстырдық (107) Кейінгі ұрпақтарда оған жақсы ат қалдырдық (108) Ибраһимге с.ғ. сәлем болсын! (109) Ізгілік істеушілерді Біз осылайша сыйлыққа бөлейміз (110)»[2]

Алла Тағаланың хазреті Исмаилдың (ғаләйһиссаләм) орнына қошқарды құрбандыққа шалдыруы – адамзатқа деген ұлы рахым мен мейірі. Осылайша Алла Тағала пенделерін оған дейін әдет болып келген адам баласын құрбан ету індетінен құтқарды.



[1]бір риуаятта жеті, тағы бір риуаятта он үшке жеткенінде делінген.

[2]«Соффат» сүресі, 102-110 аят.

Толығырақ ...